ویدیوی اضافه دلبخواهی: نقطه نظری ارگانیسمی
همانطور که در جلسه پیش اشاره کردم
نظریه خودمختاری، نظریه ای وسیع یا کلان در مورد انگیزه و بهزیستی انسان است
و سعی می کند پدیده های بسیاری را تحت یک چارچوب خاص در آورد
برای شروع کار می توان این سوال را مطرح کرد که اصلا چرا نظریه داریم؟
آیا موضوع علم جمع آوری حقایق نیست؟
خب، یک چیزی که از مطالعات بسیار در مورد فلسفه علم می داریم این است که
می توان حقایق بسیاری را جمع آوری کرد اما این لزوما به دانش نمی انجامد
برای سازماندهی حقایق به نظریه نیاز داریم
نظریه کمک می کند تا بدانیم کدام حقایق به یکدیگر مرتبط هستند
این ارتباط به چه شکلی است
و حتی سوالاتی که به عنوان یک دانشمند احتمال دارد بپرسید را چارچوب بندی می کند
برای مثال تصور کنید که بسیاری از افراد فعال در حوزه روانشناسی
کار نظری خود را با تمثیل
انسان ها به مثابه دستگاه یا گاهی انسان به مثابه رایانه، شروع می کنند
اگر این تمثیل شما و نقطه آغازین نظریه پردازی باشد
باعث می شود که سوالات خاصی بپرسید
مثلا این دستگاه به چه شکلی برنامه نویسی شده است
یا چطور می توان این دستگاه را از بیرون کنترل کرد
و مشاهده خواهید کرد که این به نوعی مرکز توجه در روانشناسی
در مورد وقایع محیطی و تاثیر آن ها بر افراد تبدیل می شود
ما در نظریه خودمختاری کار را با تمثیلی متفاوت شروع می کنیم
که تمثیل ارگانیسم یا مردم به مثابه موجودات زنده است
و وقتی که برای نظریه پردازی خود از این ایده استفاده می کنید
در نتیجه سوالی به کلی متفاوت به دست می دهد
اول، می دانیم که یک موجود زنده فعال است و اصول رشد و توسعه درونی خود را دارد
و می دانیم که موجودات زنده همیشه در مسیر همگون سازی و ادغام بیشتر حرکت می کند
در واقع تا زمانی که زنده و سلامتند در راستای خود نظم دهی و هماهنگی حرکت می کنند
بنابراین وقتی از تمثیل موجودات زنده استفاده
می کنیم اهمیت نمیدهیم که چطور از بیرون کنترلشان کنیم
بلکه به این اهمیت می دهیم که چه نیروهای درونی ای در خود ارگانیسم ها فعال هستند
و برای خوب و به سلامت ماندن چه نیازهایی دارند
حالا این ایده ارگانیسم ها به عنوان تمثیل مرکزی در نظریه
نه تنها در روانشناسی که در خود زیست شناسی ارگانیسمی مورد اقبال قرار گرفته است
در واقع برخی از افراد مشهور در زیست شناسی نظری
خود را نظریه پردازان ارگانیسمی در نظر می گیرند
افرادی مانند برتالنفی، جیکوب، ماچورانا و ورلا، لازلو، میر
گاتلیب، کافمن، همه زیست شناسان نظری هستند که پارادایم ارگانیسمی را
با مفهوم نهادی فعال و همگون شونده پذیرا شده اند
حالا، روانشناسی ارگانیسمی نیز برای این حوزه بسیار با اهمیت بوده است
در واقع اکثر نظریات شخصیتی در روانشناسی
سمت و سویی ارگانیسمی داشته اند
در اینجا منظورمان رشد شناختی است که کار پیاژه و ورنر است
این دو این بحث را مطرح کردند که خود طبیعت زندگی همگون سازی و سازماندهی است
یا گارل راجرز
که میل به تحقق را محور نظریه انسانی خود قرار داد
یا زیگموند فروید و دیگر روانگاوان که کار او را دنبال کردند
که تاکیدشان بر ایگو
و عملکرد تراریخته آن در میل به همسان سازی، بود
تمام این نظریات ارگانیسمی به واقع عملکرد سالم را به عنوان
افزایش سازماندهی در طول زمان
رشد شخص در مسیر شایستگی و تاثیرگذاری
حرکت به سمت استقلال بیشتر و خود نظم دهی
و ارتباط بیشتر اجتماعی و همگون سازی
به واقع این حرکت به دو سو است که آندریاس انگل، که نظریه پردازی مشهور بود
در یک جایی از آن با نام مسیری به سمت استقلال
و مسیری به سمت هم‌نامی یاد کرد
همگون سازی هم در درون و هم در بیرون
این موضوع سوال مرکزی نظریه خودمختاری را تشکیل می دهد
در واقع، سوال کانونی ما این است که
افراد برای شکوفا شدن به واقع به چه چیزی نیاز دارند؟
از نظر ما و به شکل کلی تر از نظر ارگانیسمی
افراد از قبل در طبیعت خود تمام مواد اولیه مورد نیاز برای شکوفایی را دارند
به عبارت دیگر از پیش از جانب فرگشت خود به این سمت و سو را دارند
تا وقتی که زنده هستند و عملکرد دارند در مسیر
بیشتر متمایز کردن خود و همگون سازی خود حرکت کنند
و زمانی که شکوفا شوند همیشه سرزندگی هست
همیشه رشد و همیشه کمال وجود دارد
اما این حرکت به سمت استقلال، خود نظم دهی و کمال
اصلا به شکل خودکار صورت نمی گیرد
به نوعی حمایت و مواد مغذی از محیط خود نیاز دارد
به همان صورت که یک نهاد فیزیکی مانند یک درخت بلوط
که با یک دانه بلوط کار را شروع می کند برای بلوغ و
رسیدن به شکل محقق شده اش به نیازهای فیزیکی نیاز دارد
به همین صورت روان انسان نیازهایی دارد که
وقتی ارضا شود به رشد کامل خود می رسد
ما از عبارت «نیاز» به عنوان چیزی ضروری برای
رشد، کمال و بهزیستی نهاد زیستی خود استفاده می کنیم
برای مثال می دانیم که گیاهان به آب
به آفتاب، به مواد مغذی در خاک برای رشد نیاز دارند
و اگر آن ها را از هر کدام از این مواد اولیه محروم کنید
خواهید دید که گیاه نمی تواند شکوفا شود
به همین شکل وقتی در مورد نیازهای روانی اساسی صحبت می کنیم
منظورمان چیزهایی است که در کمال، بهزیستی و رشد روانی فرد الزامی هستند
و در اینجا
ما این ها را به همان صورت به عنوان چیزهایی که به شکل عینی مورد نیاز هستند می بینیم
چه استقلال برای افراد مهم باشد یا خیر، چه برای احساس ارتباط داشتن ارزش قائل باشند یا خیر
چه روی شایستگی سرمایه گذاری کرده باشند یا نه
اگر ارضا روانی ای که با هر یک از این ساختارها در ارتباط هستند را نداشته باشند
شکوفا نخواهند شد
بنابراین تعریف ما از نیازها چیزهایی است که طبیعی هستند و اکتسابی نیستند
ما یاد نمیگیریم که نیاز داشته باشیم از پیش در ساختار ما وجود دارند
جهانی هستند و مختص به فرهنگ خاصی نیستند
چون چیزهایی که بر آن ها برچسب نیازهای روانی اساسی می زنیم
در تمام فرهنگ ها و دوره های رشدی وجود دارند
و لزومی هم ندارد که ارزش آگاهانه یا خاصی برای این نیازها قائل باشید
این ارضا یا محرومیت از آن هاست که
برآیند را در افراد پیشبینی می کند
حالا که یک تعریف محکم از آنچه یک نیاز را اساسی می کند داریم
حالا لیستمان خیلی کوتاه می شود سه نیاز داریم
میگوییم که نیاز اساسی به ارتباط داشتن وجود دارد
احساس اهمیت داشتن، ارتباط داشتن با دیگران
اون احساس ارتباط داشتن و اینکه در جهان اجتماعی اهمیت دارید
احساس شایستگی که به یعنی احساس می کنید که در کاری که می کنید موثر هستید
این احساس که می توانید برآیندهایی که برای زندگیتان مهم است را کنترل کنید
و در آخر نیاز به استقلال
که در اینجا بیشتری زمان را صرف آن خواهیم کرد
و استقلال نیاز به این است که رفتارتان را خود نظم دهی کنید
یا امکان تایید و دفاع از کاری که می کنید را داشته باشید
وقتی که خودمختار هستید کنش هایتان متجانس است و
و هم از جانب سر و هم از جانب قلبتان حمایت می شود
بنابراین موضوعی که در این دوره به آن می پردازیم در واقع چارچوبی دیالکتی
از یک ارگانیسم زنده با نیازهایی خیلی خاص
در همکنش با محیطی که یا این نیازها را حمایت کرده یا آن ها را سرکوب می کند، است
که در نتیجه بر روی بهزیستی و رشد تاثیر گذاری دارد
درخواهیم یافت که وقتی بسترهای اجتماعی حمایتگر نیازهای روانی اساسی برای
استقلال، شایستگی و احساس ارتباط هستند
شاهد تمامی نشانه های عملکرد ارگانیسمی
از جمله مشارکت ارادی بیشتر، رفتار مناسب بیشتر،
سرزندگی بیشتر، شادی بیشتر و سلامت روانی بهتر خواهیم بود
بنابراین به مراتب اینکه وارد این ماجراجویی در
میان تحقیقات مرتبط با نظریه خودمختاری می شویم
خواهیم دید که نقش نیازهای روانی اساسی در افزایش
مشارکت حیاتی و شکوفاییمان در زندگی، چقدر حائز اهمیت است