جوایز و انگیزش ذاتی
به مراتب اینکه به مطالعه عواملی می پرداختیم
که انگیزش ذاتی را افزایش یا کاهش می دهند
همانطور که در جلسه پیش در موردش صحبت کردیم
یکی از این عوامل خیلی بحث برانگیز شده است و آن مسئله جایزه است
در واقع برخی از مطالعات انجام شده بر روی نظریه خودمختاری نشان می دهند که
جایزه دادن می توانند در واقع روی انگیزش ذاتی تاثیر منفی داشته باشد
پدیده ای که برای بسیاری از افراد رازآلود بوده است
اما همچنین پدیده ای است که تاثیرات کاربردی بسیاری دارد
بنابراین می خواهم این جلسه کوتاه را صرف توصیح معنای این موضوع کنم
این پدیده در یک آزمایش کلاسیک از جانب همکارم اد دیسی خودش را نشان داد
در مقاله ای که در سال 1971 منتشر شد
در این آزمایش او دانشجویانی را به محیط آزمایشگاهی آورد
او به آن ها یک پازل داد که از پیش آن را امتحان کرده بود
و مشخص شده بود که برای دانشجویان بسیار سرگرم کننده است
اسمش پازل سوما است
یک پازل حجمی است که در آن سعی می کنید
الگوها را با استفاده از یک سری بلوک هماهنگ کنید
برای اغلب افراد سرگرم کننده است
برای برخی از افراد نمونه که به محیط آزمایشگاهی اش آورد
تنها بهشان گفت که به فعالیت بپردازند
و به برخی دیگر گفت که برای هر مسئله ای که حل کنند جایزه نقدی می دهد
بنابراین به ازای هر بار که راه حل پیدا می کردند به آن ها چند دلاری می داد
این یک پارادایم سه جلسه ای بود
در ابتدا در فعالیت مشارکت می کردند
در جلسه دوم یا برای فعالیت جایزه می گرفتند یا نمی گرفتند
و در جلسه سوم آن ها را برای پارادایم انتخاب آزاد به آزمایشگاه بازگرداند
که مرحله ای است که در جلسه پیش توضیح دادیم
بنابراین آزاد بودند که یا در فعالیت مشارکت کنند یا نکنند
و دریافت که مشارکت کنندگانی که جایزه دریافت کرده بودند
و برای انجام فعالیت جایزه نقدی گرفته بودند
نسبت به افرادی که جایزه دریافت نکرده بودند به احتمال کمتری دوباره در فعالیت مشارکت کردند
این در آن زمان پدیده ای متحیر کننده بود چون بسیاری از نظریه پردازان عاملی بر این باور بودند که
جایزه باید انگیزش ذاتی را تقویت کند
و مطمئنا نباید نتیجه اش بدتر از ندادن جایزه باشد
اما در همزمان این مطالعه توسط دیگران انجام شد
از آن کپی برداری شد و در دیگر انواع محیط ها انجام شد و به یک پدیده پذیرفته شده تبدیل شد
یک مثال امروزی تر می زنم تا
واقعا به شکلی محکم تر نشانش دهم
این آزمایشی بود که در انستیتو ماکس پانگ
توسط فلیکس وارنکن و مایکل توماسلو انجام شد
آن ها به مطالعه این ایده می پرداختند که
انسان ها انگیزه ذاتی دارند که به یکدیگر کمک کنند
یک انگیزش ذاتی در ایثار ما نهفته است
و برای نشان دادن این موضوع
نشان دادند که کودکان 16 ماهه و حتما کودکان 20 ماهه
ناخودآگاه میل دارند که به بزرگسالانی که به کمک نیاز دارند کمک کنند
در محیط آزمایشگاهی گفتند بزرگسالانی چیزی را روی زمین بیاندازند
و نشان دهند که نمی توانند بردارند و در را باز کنند
و دریافتند که کودکان 20 ماهه
نزدیک به 90 درصد مواقع به کمک بزرگسالان می رفتند
بنابراین به شکل ناخودآگاه و گویی فقط از روی علاقه کودکان می خواهند که کمک کنند
اما به این فکر کردند که اگر واقعا انگیزه ذاتی پشت این موضوع است
بنابراین باید بتوانیم با جایزه دادن به کودکان بخاطر این رفتار
ایثارگرانه اثر کاهش دهنده آن را انجام نشان دهیم
بنابراین یک مطالعه ای را بر روی کودکان 20 ماهه انجام دادند
که به این صورت در محیط آزمایشگاهی صورت گرفت
بزرگسال چیزی را روی زمین می اندازد یا در را باز می گذارد و غیره
و اگر کودک در شرایطی که به آن شرایط خنثی می گفتند برای کمک می آمد
بزرگسال هیچ کاری نمی کرد
بنابراین اگر کودک شیئ را از روی زمین برمی داشت بزرگسال هیچ واکنشی نشان نمی داد
هیچ چیزی نمی گفت و فقط شیئ را از کودک می گرفت
شرایط دوم چیزی بود که ما به آن می گوییم شرایط تشکر بدون کنترل
در این شرایط بزرگسال می گفت ممنون بابت این کارت
بنابراین یک به رسمیت شناختن بدون کنترل کار خوبی که انجام می شد بود
در شرایط سوم بزرگسال کاری می کرد که
که اغلب ما ممکن است آن را کاری انگیزه بخش در نظر بگیریم
به کودک برای کمک کردن جایزه می دادند
یک اسباب بازی خاصی در گوشه اتاق بود که برای کار کردن به یک توپ نیاز داشت
وقتی که کودک کمک می کرد
بزرگسال برمی کشت و به او یکی از توپ های اسباب بازی را می داد و می گفت
بیا بخاطر کارت این رو می گیری
و روشن می کرد که جایزه برای کاری بود که کودک کرده بود
خب، کودکان جلسه را به پایان بردند
و دوباره برای جلسه دومی برگرداندنشان و
دوباره با آن ها فرصت داده شد تا کمک کنند یا نکنند و چیزی که محققان دریافتند این بود که
زمانی که در کودکان در شرایط خنثی و یا در شرایط تشویق بدون کنترل هستند
با نرخ بیشتری به کمک کردن ادامه می دادند
در صورتی که قبلا 90 درصد اوقات کمک می کردند در این شرایط خنثی
و شرایط تشویق کنترل نشده به کمک کردن 90 درصدی ادامه دادند
اما زمانی که برای کمک کردن جایزه گرفتند
نرخ کمک کردن کودکان به شدت کاهش پیدا کرد
حالا نرخ کمک کردن تقریبا 53 درصد بود
که کاهش محسوسی در کمک کردن بود
بنابراین در اینجا وقتی که بچه ها برای کمک کردن یک چیز لذت بخش جایزه گرفتند
احتمال کمک کردنشان در آینده خیلی کاهش پیدا کرد
می توانیم این سوال را از خودمان بپرسیم که چرا اینگونه است؟
خوب بحثی که نظریه خودمختاری مطرح می کند این است که پیش از این وقتی کودکان کمک می کردند
چیزی داشتند که ما به آن میگوییم لوکوس علیت دریافت شده درونی
کمک می کردند چون خودشان می خواستند
و این کار را تنها با ابتکار خود انجام می دادند
اما وقتی که بخاطر این کار جایزه دریافت کردند
چیزی در روانشان در مورد این رفتار تغییر کرد
حالا به خاطر آنچه ما لوکوس علیت دریافت شده بیرونی می نامیم، کمک می کردند
چراکه حالا اتفاقی بیرونی محرک رفتارشان است
وقتی این اتفاق خارجی دیگر در محیط به وضوح دیده نمی شود
در آن صورت انگیزه ای که از آن پشتیبانی می کرد نیز دیده نمی شود
بنابراین به عقیده ما اثر کاهش دهنده از این رو اتفاق می افتد که
جایزه لوکوس علیت دریافت شده را تغییر می دهد
به این صورت که در گذشته کار را به آن خاطر که می خواستم انجام می دادم
حالا به خاطر اینکه بهم جایزه دادید انجامش می دهم
و این به آن معناست که حالا رفتارم وابسته به جایزه شما شده است
و انگیزه ذاتی ای که پیش از این داشته ام را از دست داده ام
تحقیقات بسیاری در مورد اثر جایزه دادن بر روی انگیزش ذاتی صورت گرفته است
در واقع در سال 1999
ما یک فراتحلیل از بیش از 101 مطالعه که بر روی این پدیده صورت گرفته بود را ارائه دادیم
و یک نمودار درختی به شما می دهم که
نتایج این فراتحلیل را نشان می دهد
از نتایج نترسید
در اینجا فقط از آن ها برای نشان دادن چند چیز استفاده می کنم
یکی اینکه اگر به بالای این نمودار درختی نگاه کنید
یک مربع هست که نوشته فقط جایزه
در کل جایزه دادن یکک اثر منفی روی انگیزش ذاتی دارد
در اینجا نوشته است d منفی 24
که به معنای اثر ضعیف است
و این به این خاطر است که ما بر این باوریم که برخی از انواع جایزه وجود دارد که
که در واقع انگیزش ذاتی را افزایش داده و برخی جوایز هم هستند که کاهشش می دهند
وقتی که به افراد یک جایزه ملموس می دهید و می گویید
اگر این کار را بکنی این جایزه را بهت می دهم
این با خود لوکوس علیت دریافت شده بیرونی را با خود به همراه دارد
و این به نظر انگیزش ذاتی را کاهش می دهد این را می توانید در مربع جایزه ملموس ببینید
از سوی دیگر گاهی اوقات افراد جایزه کلامی می دهند که در آن شما می گویید
« تو اون کار خیلی خوب عمل کردی» که نام دیگرش می شود تشویق
و تشویق معمولا شایستگی را افزایش می دهد و در نتیجه انگیزش ذاتی را افزایش می دهد
بنابراین جایزه کلامی معمولا انگیزش ذاتی را افزایش داده و جایزه ملموس کاهشش می دهد
اما اگر به جایزه ملموس فکر کنید و بگویید
«این کار رو بکن و این چیز رو بهت می دهم» این مطمئنا انگیزش ذاتی را کاهش می دهد
اما اگر این جایزه را به شکلی متفاوت بدهید
اگر شخص کار را انجام داد و تمام کرد
و بعد بهش بگویید: « خیلی کار رو خوب انجام دادی
این جایزه را برای قدردانی بهت می دهم»
این جایزه غیرمنتظره می شود و انگیزش ذاتی را کاهش نخواهد داد
چون از ابتدا رفتار شخص را کنترل نکرده است
منظورم این است که تمام جایزه ها انگیزش ذاتی را کاهش نمی دهند
تنها جوایزی که کنترل کننده احساس می شوند این کار را می کنند
و تناسبات زیادی هم در مورد چگونگی جایزه دادن و هم در چگونگی طراحی راهبرد انگیزشی وجود دارد
تا به شکلی باشد که حس استقلال فرد حفظ شود
و انگیزش ذاتی اش کاهش پیدا نکند
اما بیشتر اوقات افراد از جوایز به عنوان ابزاری دم دستی و بی فکر استفاده می کنند
که باعث می شود این آثار منفی را داشته باشد
ما به اشکال مختلف می توانیم اثر کاهش دهنده انگیزش ذاتیِ جوایز را نشان دهیم
اما یک شکل دیگر آن را می خواهم نشانتان دهم
که به شکل عصب روانشناسی آن را نشان می دهد
این آزمایشی بود که توسط کو مورایاما و همکارانش انجام شد
کاری که کرد این بود که افراد را به یک محیط آزمایشگاهی آورد که در آن یک ام آر آی بود
تا بتواند حین انجام کار تحلیل اف ام آر آی
بر روی فعالیت مغزیشان انجام دهد
و او فعالیتی را طراحی کرد که سرگرم کننده بود
که می توانستید داخل دستگاه ام آر آی انجام دهید
در واقع یک بازی واکنشی بود
در یک شرایط به افراد می گفت بازی کنند و وقتی که پاسخ مناسبی می دادند
یک جایزه مالی دریافت می کردند
در یک شرایط دیگر جایزه مالی نمی داد و فقط میگفت که بازی کنند
در شکلی که در اینجا می بینید
به نمودار فعالیت مغزی در قسمت استریاتوم دو وجهی نگاه می کنیم
اینجا مرکز جایزه مغز ما است
برخی این بخش را مرکز جایزه مغز می گویند
بخشی از مغز ما است که به جایزه های در محیط یا درونی خیلی حساسیت دارد
چیزی که در این نمودار می شود دید
این است که در این جلسه اول وقتی که افراد
برای جواب های مناسب به بازی جوایز مالی می گیرند
فعالیت بالایی در این بخش استریاتوم دووجهی مشاهده می شود
خیلی روشن شده است
اما لازم به ذکره که افرادی که جایزه نمی گیرند هم در این بخش از خود فعالیت نشان می دهند
و این به این خاطر است که خود فعالیت مثل جایزه است
سرگرم کننده و جالب است
در جلسه دوم افراد را به محیط آزمایشگاهی برگرداندند
اما این بار
هیچکدام از داوطلبان جایزه مالی دریافت نمی کردند
و محققان هم یک داستان قابل باور برای این موضوع ساختند
اما حالا وقتی که افراد دوباره به این فعالیت می پرداختند
افرادی که جلسه پیش جایزه دریافت کرده بودند حالا
فعالیت خیلی کم یا هیچ فعالیتی در این بخش استریاتوم دووجهی خود نشان نمی دادند
به این معنا که فعالیت را دیگر جایزه بخش نمی یافتند
اما افرادی که قبلا جایزه مالی دریافت نکرده بودند
همچنان در این بخش از مغز نشانه های فعالیت داشتند
همچنان انجام این فعالیت را جایزه بخش می یافتند
به این شکل هم می توان این اثر کاهش دهنده انگیزش ذاتی را نشان داد
به همین شکل می توان به بخش دیگر مغز یعنی بخش غشایی پیشاپیشانی لترال نگاه کرد
معمولا در اینجا به دنبال فعالیت شناختی می گردیم
و در اینجا هم همان الگو را مشاهده می کنیم
که در آن افراد وقتی جایزه می گرفتند خیلی به فعالیت علاقه نشان می دادند
اما در بازه ای که جایزه به آن ها داده نمی شود
دیگر علاقه ای به این فعالیت ندارند
در صورتی که افرادی که جایزه دریافت نکرده بودند به همان میزان قبل علاقه نشان می دادند
اگر این تنها هماهنطور که رفتارشناسان می گویند یک پارادایم انقراض بود
باید انتظار می داشتیم که افرادی که پیش از این جایزه گرفته بودند
برگردند به سطح فعالیت افرادی که اصلا جایزه نگرفته اند
اما زیر این سطح فعالیت رفتند و به همین دلیل است که آن را اثر کاهش دهنده می نمامیم
حالا، این اثر جایزه ها چندین مفهوم عملی دارد
چون جایزه ها گاهی ممکن است تاثیر منفی داشته باشند و وقتی
که سعی می کنیم از آن ها برای انگیزش افراد استفاده کنیم
باید درک کنیم که باید آن را به شکلی متناسب در
کلاس های درس و سازمان ها و ورزش استفاده کنیم
و در ادامه این دوره در مورد این به کارگیری های عملی صحبت خواهیم کرد
اینکه چطور می توانیم از جایزه ها
برای حمایت یا کاهش استقلال افراد استفاده کنیم
امیدواریم که این جلسه به شما این ایده را داده باشد که چگونه گاهی حتی چیزهای مثبت
می توانند برای یک رفتار خاص تاثیر منفی داشته باشند