انگیزش چیست؟
به مقدمه نظریه خودمختاری خوش آمدید
امروز به بطن چیستی نظریه خودمختاری می پردازیم
که این سوال است: «انگیزش چیست؟»
به نظرم همه می دانیم که انگیزش به چه معناست
یعنی می توانیم برای فعالیت تحریک شویم
اما فکر می کنم اگر کمی فکر کنیم به این نتیجه می رسیم که
چیزهای زیادی می توانند محرک انجام فعالیت ما باشند
می توانیم از این نظر که تحت فشار خارجی هستیم یا مجبور هستیم که کاری کنیم
همچنین ممکن است به خاطر ارزش های درونی
یا کنجکاوی یا اشتیاق و علاقه به انجام کاری، تحریک به فعالیت شویم
بنابراین چیزهای زیادی هستند که می توانند محرک ما برای فعالیت باشند
وقتی که من اد دیسی کار خود را در حوزه انگیزش شروع کردیم
الگوی کلاسیک در این حوزه این بود:
الگوی روانشناسی عامل اسکینری بود
در الگوی اسکینری اگر بتوانید ارگانیسمی را بردارید و در محیطی قرار دهید
که در آن کنترل تمام اجبارات و تنبیهاتی که تحت آن قرار می گیرد
و تمام مشوق هایی که ارگانیسم در معرض آن قرار می گیرد را داشته باشید
می توانید بسیاری از رفتارهای این ارگانیسم را کنترل کنید
می توانید در هر مسیری که در راستای طبیعت پایه ای ارگانیسم است، شکل دهی اش کنید
بنابراین تمثیل بسیار قدرمندی است
و من فکر می کنم که نظریه درستی است اما بیشتر تحت شرایطی که آزمایش می شود صدق می کند
از جهت درک آن از یک موش در قفس اشتباه تلقی‌اش نکردیم
مشکل نظریه عامل
نظر آن در مورد پیشبینی رفتار افراد است
چون چالشی که در رابطه با افراد وجود دارد این است که حق انتخاب دارند
اگر جعبه ای که آن ها را درونش گذاشته اید را دوست نداشته باشند
اگر مشوق های احتیاطی ای که در اختیارشان قرار داده اید را دوست نداشته باشند
معمولا جعبه را ترک کرده و به جای دیگری می روند
مردم در جعبه اسکینر به شکلی که اینچنین کنترلی را در اختیار ما قرار دهد، زندانی نمی شوند
بعلاوه، در اغلب محیط ها
مردم می توانند حتی بدون ترک محیط به شکل فیزیکی، فرار کنند
اگر من در کلاس خود با دانشجویانم باشم
حتی اگر فکر کنم که در داخل کلاس محفوظشان کرده ام
می توانند وارد اینترنت شوند
می توانند به فیسبوک یا شبکه های اجتماعی دیگر بروند
حتی همین الان که شما به من گوش می دهید
می توانید خرید آنلاین کنید
نمی توانیم افراد را در یک محیط زندانی کنیم
در عوض باید نظرشان را جلب کنیم که در محیطی که هستند بمانند
این فقط مسئله حق انتخاب نیست
پارادایم های رفتاری معمولا روی این تمرکز می کنند که چطور افراد را
با استفاده از احتیاط های خارجی و مشوق ها کنترل کنند
و گاهی این روش ها اثرات منفی ای داشتند که مورد انتظار نبود
این اثر منفی انگیزش ذاتی ای که افراد از پیش دارند را زیر سوال می برد
خب، این مشکلات مرتبط با نحوه سنتی انگیزه بخشی با کنترل افراد از بیرون
به یک عبارت به واقع کوپرنیکی در حوزه انگیزش انسانی انجامیده است
در گذشته واقع روی چگونگی کنترل افراد از بیرون متمرکز بودیم
و این کار را با مشوق دادن، جایزه دادن و تنبیه کردن انجام می دادیم
اما امروز سوال در حوزه انگیزش در این مورد است که
مردم انتخاب خود را چرا انجام می دهند و چطور می توان آن را در
مسیری که انتخاب کرده اند در آن پا بگذارند، پایدار نگه داشت
و به مراتب اینکه به این مسائل نگاه می کنیم
می بینیم که رفتار ارادی چقدر مهم است
وقتی که افراد کارها را از روی میل و خواست خود انجام می دهند چقدر مهم است
و دوباره در نظریه خودمختاری
در واقع دو نوع از این رفتار ارادی را می یابیم
اولی انگیزش ذاتی است
یعنی انجام کارها از روی علاقه و لذت
و دوم انگیزش درونی سازی شده است
انجام کارها به خاطر ارزش آن ها و به خاطر اینکه شما ارزش یک عمل را دریافته اید
و ما نظریه خودمختاری را روی عوامل و محیط هایی متمرکز می کنیم که
که این نوع ارادی انگیزش را تسهیل میکند یا زیر سوال می برد
وقتی که در مورد این عوامل فکر می کنیم
یک کلمه خاص را برایش استفاده می کنیم
از کلمه «نیاز» یا «نیاز اساسی» استفاده می کنیم
حالا، کلمه «نیاز» در زبان انگلیسی معانی مختلفی دارد
گاهی از «نیاز» برای تاکید بر علاقه خود استفاده می کنیم
برای مثال من می گویم:
من به یک ویلای سوم برای تعطیلات یا یک کت و شلوار آرمانی چهارم نیاز دارم
اگر بخواهم از کلمه به این صورت استفاده کنم
می دانید که منظورم یک نیاز اساسی نیست
فقط منظورم این است که می خواهمش
اما کلمه «نیاز» یک استفاده دیگر هم دارد
و ما در نظریه خود مختاری هم به همین شکل از آن استفاده می کنیم
که به معنای چیزی ضروری برای رشد، کمال و بهزیستی یک نهاده است
برای مثال همیشه از کلمه «نیاز» در زیست شناسی استفاده می کنیم
برای مثال می توانیم بگوییم که یک گیاه به آب نیاز دارد
و این را از کجا می دانیم؟
خوب این را به شکل عینی می دانیم
اگر گیاه را از آب محروم کنیم
اگر آبرسانی را از آن بگیریم
شاهد خشک شدن و مرگ گیاه خواهیم بود
همین را می توانیم در مورد مواد مغذی موجود در خاک بگوییم
تا بفهمیم که کدام یک از آن ها ضروری هستند و کدام ضروری نیستند
یا ارزش نور خورشید برای گیاهان
به شکلی مشابه، به عنوان یک نظریه روانشناختی
نظریه خودمختاری این بحث را مطرح می کند که
ما هم چند نیاز روانی اساسی داریم
که وقتی آن ها را به دست می آوریم رشد می کنیم و وقتی از آن ها محروم می شویم
عملکردمان با ضعف روبرو می شود
و این بدون توجه به دیدگاه خودآگاهمان نسبت به این نیاز به وقوع می پیوندد
در واقع، نیاز اساسی برای ما چیزی است که در سیستم ما از پیش ساخته شده است
و بخشی از طبیعت فرگشتی ما است
و بنابراین بجای اینکه اکتسابی باشد، طبیعی است
این همچنین به این معناست که نیازهای روانی اساسی ای که
ما در نظریه خودمختاری می یابیم
از آنجایی که در طبیعت انسان هستند تمام فرهنگ ها و گروه های سنی را در بر می گیرند
و لزومی هم ندارد که برای این نیازهای روانی اساسی ارزشی قائل باشیم
چراکه بدون آن هم برای ما اهمیت عملکردی دارند
و از آنجایی که اینچنین تعریف قوی ای از نیازها داریم
و تعریف ما از نیازها انقدر محکم است
در این مرحله در نظریه
تنها سه نیاز روانی اساسی داریم
نیاز به استقلال، شایستگی و ارتباط
میخواهم کمی در مورد هر کدام از این نیازها صحبت کنم
و اینکه چرا انقدر در رابطه با انگیزش ارادی و بهزیستی مهم هستند
اولین مورد این نیازهای، نیاز به شایستگی است
و شایستگی نیاز همگان به احساس موثر بودن
و توانا بودن در فعالیت هایی مهمی است که در زندگی در آن شرکت می کنند
هیچ نظریه ای در مورد انگیزش یا بهزیستی انسان نیست که شایستگی را در خود نداشته باشد
نقش خیلی مرکزی ای دارد
بنابراین می توان گفت که مسلم ترین نیاز روانی اساسی ما است
من میگویم که در نظریه خودمختاری وقتی شایستگی را در نظر می گیریم
در نظرمان نه تنها رسیدن به یک نتیجه بلکه تجربه رشد مطرح می شود
داشتن این احساس که دارید مهارتی را توسعه می دهید
که دارید توانایی های خود را گسترش می دهید
این چیزی است که به واقع نیاز عمیق به شایستگی را ارضا می کند
نیاز دوم در نظریه خودمختاری، نیاز به ارتباط است
بحث ما این است که اگر افراد بخواهند در هر بستری عملکرد بهینه داشته انگیزش داشته وباشند
نیاز دارند که با فضایی که در آن هستند احساس رابطه و تعلق کنند
با این تجربه را داشته باشند که من مهم هستم
که من به شکلی در این گروه یا در این بستر معنادار هستم
و احساس ارتباط هم می تواند از طریق تجربه مورد اهمیت واقع شدن بیاید
اما همچنین می تواند از این واقعیت نشات بگیرد که
من می تواند چیزی ارائه دهم و من در این گروه اهمیت دارم چون می توانم چیزی به آن اضافه کنم
بنابراین هم دادن و هم گرفتن در این گروه های اجتماعی ایده ارتباط را به وجود می آورند
سومین نیاز روانی اساسی، نیاز به استقلال است
وقتی که در اینجا از عبارت استقلال استفاده می کنیم
در واقع منظورمان اراده یا خودخواستگی است
چون وقتی مستقل هستید
با اراده خود کاری را میکنید و خود بر کنش های خود صحه می گذارید
وقتی که خودمختار هستید معمولا درجات بالایی از علاقه
و ارزش را به آنچه تجربه می کنید، احساس می کنید
و متضاد استقلال آنچیزی است که ما به آن پیروی از دیگری می گوییم
احساس کنترل شدن توسط نیروهای بیگانه یا خارج از خودتان
مردم دوست ندارند احساس اجبار کنند
دوست دارند که احساس کنند که اعمال خود را خود سازماندهی می کنند
استقلال در نظریه خودمختاری بسیار مهم است
همچنین می خواهم چندتا چیز را بگویم که شامل استقلال نمی شود
اولا در نظریه خودمختاری
ما عبارت استقلال را به معنای متعارف با کلمه استقلال استفاده نمی کنیم
استقلال برای ما به این معناست که شما برای راهنمایی یا کمک به دیگران محتاج نیستید
اما در نظریه خودمختاری ما این را به رسمیت می شناسیم که شما می توانید
با اراده و به شکل مستقلانه برای راهنمایی یا کمک به دیگران رو کنید
در حقیقت می دانیم که سالم ترین نوجوانان آن هایی هستند که
که به شکل مستقل وابسته به والدینشان هستند و برای راهنمایی و نصیحت به آن ها رجوع می کنند
در هر حال می توان به شکل خودمختار مستقل یا وابسته بود
بنابراین نباید این دو عبارت را با هم قاطی کنیم
به همین صورت می توانیم بگوییم که
استقلال و فردگرایی هم با یکدیگر مترادف نیستند
و تضادی میان استقلال و جمعگرایی وجود ندارد
می توانید به شکل مستقل فردگرا باشید
اگر که به برتری ارزشی فرد نسبت به گروه اعتقاد دارید
اما همچنین می توانید به شکل مستقل جمعگرا باشید
اگر که به برتری ارزشی گروه نسبت به فرد اعتقاد دارید و به آن اولویت می دهید
و در این معنا
ما هم شاهد تکثرگرایی تحت کنترل دیگران و هم شاهد تکثرگرایی مستقلانه بوده ایم
ممکن است افراد مجبور به شرایط تکثرگرا شوند
اما دیده ایم که در سراسر جهان افرادی بوده اند که به شکل خود خواسته
و به شکل خودمختار به رفتار تکثرگرا پرداخته اند
یک نکته دیگر که می خواهم به آن اشاره کنم این است که
خودمختار بودن به این معنا نیست که از شما خواسته ای نشود
و هیچ لازمه ای برای رفتارتان وجود نداشته باشد
اما می توانید خودمختار باشید و همچنان از یک فرمان یا خواسته پیروی کنید
البته تا وقتی که با این فرمان یا خواسته هم راستا باشید
اگر من در مسیر اینجا باشم و کنار یک افسر راهنمایی و رانندگی توقف کنم
چون جلوتر تصادف شده است
به شکل خودخواسته برای افسر ایستاده ام
چون به ارزش قوانین راهنمایی و رانندگی اعتقاد دارم
اما اگر ارزش قوانین راهنمایی و رانندگی یا قدرت قانونی را درونی سازی نکرده باشد
به شکل خودخواسته توقف نمی کند
تنها در آن لحظه احساس کنترل شدن دارد
بنابراین موضوع استقلال مشروعیت فرمان ها و قیودی است که تحت آن قرار می گیرید
و در نهایت می خواهم اشاره کنم که استقلال مترادف با آزادی نیست
گرچه گاهی این عبارات را به شکل مترادف استفاده می کنیم
عبارت آزادی در نظریه ما به معنای نبود قید و آزادی از قیود است
اما تنها از بین بردن قیود باعث به وجود آمدن استقلال در افراد نمی شود
معمولا، مثلا اگر قیود را در بستر یک کلاس درس از میان بردارید
تنها چیزی که به دست می آورید آشوب است
چون به دانشجویان کلاس ماموریت یا هدفی نداده اید تا به شکل خودمختار برای آن تلاش کنند
بنابراین استقلال همان آزادی نیست
آزادی می تواند شرایطی باشد که به استقلال کمک کند اما آن را به همراه نمی آورد
این سه نیاز اساسی در واقع در ادامه دوره موضوع محوری خواهند بود
چون این بحث را مطرح خواهیم کرد که افراد اگر بخواهند عملکرد بهینه داشته باشند
باید احساس استقلال، شایستگی و ارتباط داشته باشند
احتمالا مواد ضروری دیگری برای بهزیستی و انگیزش بهینه انسانی وجود داشته باشد
و همیشه این بحث را مطرح می کنیم که آیا موارد چهارم یا پنجمی وجود دارد یا خیر
اما این سه مورد، مواردی بوده اند که به شکل تجربی در تحقیقات 40 سال اخیر پایدار بوده اند
نشان داده اند که هم ارزش پیشبینی پذیر دارند
و ارزش عملی خیلی زیادی نیز در مداخلات روانشناختی و زندگی روزانه دارند
پس، در این دوره
خواهیم دید که چطور این سه نیاز اساسی برای استقلال
شایستگی و ارتباط همان برآیندی را به دست می دهند که
مورد توجه ما است که همان انگیزش و بهزیستی با کیفیت بالا است
و در جلسه بعد
مستقیما به نقش استقلال، شایستگی و ارتباط
پدیده ای که برای ما از ارزش بالایی برخوردار است
که انگیزش ذاتی است، خواهیم پرداخت