خواب در طول عمر
ممکن است این احساس را داشته باشید که با مسن شدن
شاید کنار آمدن با کیفیت و کمیت خوابتان کمی سخت تر شده باشد
و ما این را می دانیم که
افزایش سن تدریجا کیفیت و کمیت خوابتان را تضعیف می کند
وقتی که خیلی کم سن هستیم و در واقع وقتی که در رحم هستیم
ما اکثر وقت خود را نه در خواب عمیق بدون حرکات سریع چشم
که در واقع در خواب همراه با حرکات سریع چشم می گذرانیم
و بعد در دو سال ابتدایی زندگیمان
به بهره بردن از خواب همراه با حرکات سریع چشم ادامه می دهیم
و نسبت این دو نوع خواب پنجاه پنجاه است
بنابراین در دو سال ابتدایی زندگیمان
تقریبا پنجاه درصد وقت صرف خواب بدون حرکات سریع چشم
و تقریبا پنجاه درصد وقت خواب صرف خواب همراه با حرکات سریع چشم
بنابراین وقتی که از دوران نوزادی به دوران کودکی و بعد به سالیان نوجوانی می رویم
به تدریج بیشتر از خواب بدون حرکات سریع چشم و کمتر
از خواب همراه با حرکات سریع چشم استفاده می کنیم
و وقتی که وارد بزرگسالی می شویم
یک نسبت چهار به یک خواهیم داشت
اگر مثل درست کردن معجون خواب در نظرش بگیرید
در این معجون چهار قسمت خواب بدون حرکات سریع چشم و یک قسمت همراه با حرکات سریع چشم خواهد بود
با افزایش سن مداومت خواب کاهش پیدا می کند
به عبارت دیگر بیشتر بیدار می شویم و زمان بیشتری را در طول شب بیدار سپری می کنیم
همچنین به این نتیجه رسیده ایم که کیفیت الکتریکی خواب شروع به کاهش می کند
و در واقع این اتفاق خیلی زود می افتد
می توانیم شاهد کاهش کیفیت الکتریکی خواب عمیقتان در مغز در اوایل و میانه سی سالگی باشیم
و بعد به شکل قابل توجهی نزول می کند
در حقیقت کاهش کیفیت خواب عمیق به شکل اخص
شاید قابل توجه ترین و شدید ترین تغییرات فیزیولوژیکی باشد
که ما در طول عمرمان تجربه می کنیم
آیا این به این معناست که افراد مسن تر به خواب کمتری احتیاج دارند؟
و پاسخ این است که نه، این صحت ندارد
یکجورایی مثل این می ماند که بگوییم به مراتب اینکه مسن تر می شویم
استخوان هایمان ضعیف تر می شود
پس یعنی افراد مسن تر به استخوان های ضعیف تر احتیاج دارند؟
خب نه
ضعف استخوان در صورتی که زمین بخورند خطر شکستگی را بیشتر می کند
و ما در واقع به برنامه غذایی افراد مسن چیزهایی مثل کلسیوم را اضافه می کنیم
تا سعی کنیم که استخوان هایشان را تقویت کنیم
اما به همین صورت در مورد خواب فکر نمی کنیم
و این یکی از افسانه ها در مورد خواب است
اینطور نیست که وقتی مسن تر می شویم به خواب کمتری احتیاج داشته باشیم
فقط به این شکل است که وقتی مغزمان درست مانند دیگر اجزای بدنمان ضعیف می شود
دیگر نمی تواند خوابی که الزاما به آن احتیاج داریم را تولید کند
یکی از دیگر ویژگی هایی که می دانیم زمانی که مسن تر می شویم اتفاق می افتد
تنها تغییر در کیفیت و کمیت خوابمان نیست
بلکه همچنین تغییری در ساعت زیستیمان است
و خصوصا قدرت سیگنال ساعت زیستی که توسط مغز نواخته می شود
در واقع کمی شروع به کم عمق تر و ساکت تر می شود
در حالی که مسن تر می شویم ممکن است هوشیار و فعال بودن در طول روز برایمان دشوارتر شود
چون از ساعت زیستی خود سیگنالی به قدرت قبل برای تحریک به بیداری دریافت نمی کنیم
و به همین شکل هم شاهد شیب های زیبای نزولی در شب نیستیم
در نتیجه مثل قبل در شب سیگنال تاریکی و خواب را دریافت نمی کنیم
معمولا ممکن است در طول روز کمی احساس خواب آلودگی کنیم
و مطمئنا سیگنال قوی زیستی ای برای خواب آلودگی نخواهیم داشت
بخشی از این به این دلیل است که مغز
به اندازه قبل ملاتونین آزاد نمی کند
به اندازه قبل سیگنال تاریکی برای خواب دریافت نمی کند
پیشگیری از آلزایمر
قبلا وقتی که روی رساله دکتری کار می کردم
روی افرادی با انواع مختلفی از زوال عقل کار می کردم
و سعی داشتم از فعالیت امواج مغزی
در تلاش برای تشخیص زودهنگام انواع مختلف زوال عقل، استفاده کنم
و اصلا به نتایج خوبی نمی رسیدم
در یک آخر هفته داشتم مطالبی را می خواندم
و گویا برخی از این انواع زوال عقل
بخش هایی از مغز را که مسئول کنترل خواب هستند را می خورند
در صورتی که دیگر انواع زوال عقل
کاری به این مراکز خواب نداشتند
متوجه شدم که من داشتم بیمارانم را وقتی که بیدار بودند ارزیابی می کردم
در صورتی که باید آن ها را زمانی که خواب بودند ارزیابی می کردم
پس یک بورسیه کوچک گرفتم
یک آزمایشگاه خواب ساختم
و شروع کردیم به ارزیابی خوابشان
و در اینجا به نتایج خارق العاده ای رسیدیم
و در آن لحظه پیش خودم فکر کردم که
آیا نمی تواند اینطور باشد که کمبود خوابی که در بیماران زوال عقل خود می بینیم
تنها به سادگی علامتی از زوال عقلشان نبوده
بلکه شاید عاملی نهفته برای این بیماری باشد؟
امروزه داریم به این نتیجه می رسیم که یک رابطه خیلی معنادار و حتی علّی
بین خواب و خطر دچار شدن به بیماری آلزایمر وجود دارد
بیماری آلزایمر گونه ای از زوال عقل است
و از ویژگی های آن مشکل در یادگیری و حافظه و نزول عمومی شناختی است
به نظر می رسد مجموعه ای از پروتئین ها وجود دارد
که در بیماری آلزایمر در مغز به بیراهه می روند
یکی از این پروتئین ها، پروتئینی چسبناک و سمی به نام بتا امیلوید است
و پروتئین دیگر تاو نام دارد
خواب به چه صورت به این پروتئین های پاتولوژیک بیماری آلزایمر ارتباط دارد؟
اولین چیزی که در سطح اپیدمیولوژیک می دانیم
این است که افرادی که به طور میانگین کمتر از 6 ساعت در شب می خوابند
در ادامه زندگی ریسک مشخصا بالاتری برای تولید پروتئین سمی بتا آمولوید در مغز دارند
ما همچنین می دانیم که
اختلالات خواب مخصوصا اختلالاتی مثل
بیخوابی و همچنین وقفه تنفسی در خواب
هر دو این دو اختلال
با خطر مشخصا بالاتری برای درگیر شدن با بیماری آلزایمر در سنین بالا مرتبط هستند
اما این ها تنها شواهدی ارتباطی هستند
این تنها نشان می دهد که گویا این موارد در کنار یکدیگر وجود دارند
رابطه علت و معلولی را ثابت نمی کند
اما به تازگی به واقع شواهد علّی ای پیدا کرده ایم
اگر یک انسان را بگیریم و تنها یک شب از خواب محرومش کنیم
یا اگر که او را به شکل گزینشی از خواب عمیق بدون حرکات سریع چشم محروم کنیم
روز بعد بلافاصله شاهد افزایش پروتئین سمی بتا آمولید خواهیم بود
یا در جریان خونشان وجود دارد
در مایع مغزی نخاعی
که مغز و ستون فقرات را شستشو می دهد وجود دارد
و به تازکی با استفاده از فناوری جدید اسکن مغزی
محققان پس از تنها یک شب خواب بد، تجمیع بلافاصله پروتئین آمولید را در خود مغز یافتند
اما اگر این صحت داشته باشد
حالا خواب چه ویژگی ای دارد
که از بالا رفتن این پروتئین حال پاتولوژیک بیماری آلزایمر جلوگیری می کند؟
خب چندین سال پیش دانشمندی با نام میکان ندرگارد
یک کشف خارق العاده کرد
او روی موش ها تحقیق می کرد
و چیزی که پیدا کرد عملا سازوکاری پاک کننده در مغز بود
و شاید این را قبلا شنیده باشید
سیستم لنفاوی نام دارد
اما ما فکر نمی کردیم که مغز برای خودش سیستم فاضلاب داشته باشد
اول چیزی که کشف کرد
این بود که مغز به واقع سیستم پاک کننده خود را دارد
و این سیستم، سیستم گلیمفاوی نام دارد
این نام از روی سلول های سازنده این سیستم در مغز به نام سلول های گلییال به آن داده شده است
اما گویی که این به قدر کافی قابل توجه نباشد
او در ادامه دو کشف بنیادین دیگر کرد
اول چیزی که یافت
این بود که آن سیستم پاک کننده مغز
همیشه در مدت 24 ساعت با نهایت قدرت کار نمی کند
به جای آن دقیقا زمانی که موش ها به خواب می رفتند
و بعد زمانی که به خواب عمیق بدون حرکات سریع چشم بود که
آن سیستم فاضلاب با نهایت قدرت کار می کرد
آخرین چیزی که یافت،
و به همین دلیل است که یافته هایش با صحبتمان در مورد بیماری آلزایمر در ارتباط است
این بود که یکی از آن تولیدات سمی حاصل از متابولیسم که خواب در شب پاک می کرد
همان پروتئین چسبنده سمی به نام بنا آمولید بود
به عبارت دیگر اگر هر شب آن خوابی که به آن احتیاج داریم را دریافت نکنیم
کل آن تولیدات مضری گه در طول روز پدید می آیند را پاک نمی کنیم
چون از دیدگاه بیوشیمی
بیداری مثل ضربه مغزی‌ای سطح پایین است
در صورتی که خواب
نجات بهداشتی شماست
همین چند سال پیش دانشمندان در بوستون
با استفاده از فناوری جدید و هوشمندانه ام آر آی
همچنین سازو کار نبضی و پاک کننده خیلی مشابه‌ای در مغز انسان پیدا کردند
پس این شاهدی است که به ما
از رابطه ای بسیار قدرتمند
بین خواب و ریسک گرفتن بیماری آلزایمر می گوید
حالا برخی از این مطالب ممکن است نا امید کننده و افسردگی آور به نظر برسد
چون می دانیم که به مراتب اینکه مسن تر می شویم
خوابمان و مخصوصا آن کیفیت عمیق خوابمان
که معمولا سیستم پاک کننده در حین آن روشن می شود
آن خواب عمیق با کیفیت
معمولا به مراتب اینکه وارد سنین بالا می شویم، کاهش پیدا می کند
و همینطور که مسن تر می شویم خطر ابتلا به بیماری آلزایمر معمولا افزایش پیدا می کند
اما من فکر می کنم که در اینجا مسئله ای امیدوار کننده وجود دارد
چون بر خلاف دیگر عواملی که با افزایش سن و بیماری آلزایمر در ارتباط است
به طور مثال تغییراتی که در ساختار فیزیکی مغز اتفاق می افتد
یا حتی تغییراتی که در دینامیک گردش خون مغز رخ می دهد
این ها مسائلی هستند که درمانشان به شدت دشوار است
و پزشکی هیچ رویکرد خوب و جامعی در مورد آن ها ندارد
اما خواب که قطعه ای گم شده معمای توضیحی افزایش سن و بیماری آلزایمر است
جالب توجه است چون در واقع می توانیم روی آن کار کنیم
اگر بتوانیم خواب انسان را در میانسالی افزایش و بهبود بدهیم چه؟
چون معمولا در میانسالی است
که شاهد آغاز نزول خواب عمیق هستیم
اگر بتوانیم کیفیت خواب عمیق را در میانسالی بهبود ببخشیم
آیا می توانیم از الگوی درمان در مراحل پایانی دور شویم
و به جای آن به سمت الگوی پیشگیری در میانسالی برویم؟
آیا می توانیم از الگوی درمان بیمار
به الگوی حفظ سلامت برویم؟
و با اینکار آیا به واقع می توانیم
پیکان خطر بیماری آلزایمر را خم کنیم و به پایین بیاوریم؟
این چیزی است که من در مورد آن به شدت هیجان زده ام
و چیزی است که در مرکز خواب من روی آن به شکل فعالانه تحقیق می کنیم