دوباره برای اینکه ببینم کجا هستیم
بحثمان در مورد نظریه تولیدکنندگان است
و در مورد چگونگی تصمیم گیری شرکت ها درباره مقادیر تولیدشان صحبت میکنیم
با رقابت کامل شروع کردیم
و به این نتیجه رسیدیم که در رقابت کامل
منحنی عرضه کاملا کشسان و سود صفر در بلند مدت داریم
بعد جلسه پیش در مورد انحصار به عنوان حد نهایتی دیگر، صحبت کردیم
و در مورد این صحبت کردیم که چطور شرکت انحصاری قیمت و مقادیر تولیدشان را انتخاب میکند
درآمد حاشیه ای را برابر با هزینه حاشیه ای قرار میدهند
این معادله کمیت را به آن ها میدهد
و بعد قیمت را با توجه به منحنی تقاضا انتخاب میکنند
و چطور این به سودآوری می انجامد
و چطور این باعث میشود که شرکت های انحصاری کمتر از سطح رقابتی تولید کنند
و همچنین در انتها در مورد شرکت های انحصاری با تبعیض کامل قیمتی صحبت کردیم
شرکتی که در واقع میتواند از تک تک مصرف کنندگان مبلغ تمایلشان به پرداخت را طلب کند
و در نتیجه تمام مازاد اجتماعی را جذب کند
حالا میخواهم برگردم و امروز را
دوباره با صحبت در مورد تبعیض قیمتی شروع کنم
و تاکید کنم که به منطقی، میدانیم که
چیزی مانند تبعیض کامل قیمتی وجود ندارد
هیچ شرکت انحصاری ای نیست که به معنای واقعی کلمه دقیقا تمایل ما به پرداخت را طلب کند
اما مثال های بسیاری از تبعیض قیمتی در دنیای واقعی وجود دارد
و گاهی این تبعیضات یکجورایی واضح هستند
و گاهی هم نیستند
اما چیزی که میانشان مشترک است، مفهوم
این است که تلاش میکنند نشانه ای از تمایلمان به پرداخت را پیدا کنند
و برای قیمت گذاری از آن استفاده کنند
بنابراین به جای اینکه شرکت انحصاری اولی که داشتیم باشند و تنها یک قیمت مقرر کنند
شرکت های انحصاری همیشه در تلاش برای پیدا کردن نشانه ای زیرپوستی از تمایلمان به پرداخت هستند
و از آن برای قیمتگذاری استفاده میکنند
بسیار خوب
مثلا، مثالی کلاسیک که داریم شرکت های هواپیمایی هستند
کاری که شرکت های هواپیمایی میکنند...
برای مثال اگر بلیط را در لحظه آخر رزرو کنید، بهای بیشتری از شما طلب میکنند
یا در حول و حوش دقایق آخر...
در لحظه آخر ممکن است بهای کمتری طلب کنند
اما به مراتب اینکه به تاریخی که میخواهید سفر کنید نزدیک میشوید
قیمت بالا میرود
نکته این است که مسلما کسی که میخواهد بلیط را نزدیک به تاریخ سفرش بخرد
اغلب کسی است که سفر کاری میکند
نه کسانی که برای تفریح سفر میکنند
مسافر تفریحی از قبل برنامه ریزی میکند و از پیش بلیط را میخرد
کسی که یک هفته قبل بلیط میخرد، تاجری است که برنامه جلسه ای دارد
تجار نسبت به قیمت حساسیت کمتری خواهند داشت
تمایل بیشتری به پرداخت خواهند داشت
باید به جلسه شان برسند
از اینها گذشته این آن ها نیستند که پرداخت را انجام میدهند
شرکت پرداخت را انجام میدهد
و انها کاری را که باید میکنند تا به جلسه برسند
بنابراین این جماعتی با حساسیت کمتر به قیمت است
این جماعتی است که باید قیمت بیشتری از آن طلب کرد
بنابراین باید قیمت بلیط های که حول و حوش لحظه آخر خریده میشوند را بالا برد
چون در این صورت احتمالش بیشتر است که افرادی با حساسیت کمتر به قیمت را درگیر کند
حالا بیاید سوال دیگری را مطرح کنیم
یکی به من بگه چرا سینماها قیمت کمتری برای سانس های روز نسبت به شب طلب میکنند؟
چرا سینماها قیمت کمتری طلب میکنند؟
اگر بروید و اولین فیلم را در روز ببینید
شما دیگر در روز فیلم نمیبینید
اما زمانی که بچه بودید این کار را میکردید
و من زمانی که بچه هایم را میبرم این کار را میکند
فیلمی که بعد از ظهر پخش میشود هزینه کمتری دارد
چرا اینگونه است؟
بله؟
کسی میخواهد شانسش را امتحان کند؟
و در ارتباط با این موضوع همچنین میتوان این پرسش را مطرح کرد
که چرا رستوران ها فروش ویژه سرشب دارند
چرا معمولا وقتی در ساعات ابتدایی به رستوران
میروید، نسبت به اواخر شب بهای کمتری ازتون میگیرند؟
داستانش چیه؟
یکی بهم بگه
بله؟
بعد از ظهرها تمام صندلی ها پر نیستند
پس میتوانند با قیمت کمتری سرویس بدهند
در بعد از ظهر صندلی ها پر نیستند
گرچه حقیقت این است که بسیاری از اوقات...
اگر این روزها به سالن ها سینما نگاه کنید تقریبا هیچوقت پر نیستند
بجز مثلا وقتی که شب اکران یک فیلم مشهور باشد
پس تا حدودی این دلیلش هست
اما بیاید در مورد طرف تقاضا صحبت کنیم
ویژگی نوع افرادی که شب به سینما میروند چیست؟
به این فکر کنیم که افرادی که در زمان های دیگر به سینما میروند
یا به رستوران میروند
تمایل ندارند به اندازه بلیط شب پرداخت کنند
بله، در واقع افرادی هستند که وقت آزاد زیادی دارند
درسته؟
افرادی که زود برای شام به رستوران میروند
افرادی که بعد از ظهر به سینما میروند
اینها افرادی هستند که یا شغلی ندارند یا بچه کوچک دارند
و فقط دنبال وقت تلف کردن هستند
پس اساسا این ها افرادی هستند که تمایل به خرید دارند
این ها افرادی هستند که میگویند، ببینید من میخواهم وقتم را پر کنم
نیازی نیست که همین الان به سینما بروم
هر زمانی که بخواهم میتوانم بروم
بنابراین حساسیت بیشتری نسبت به قیمت خواهم داشت
افرادی که دیرتر برای شام میروند و شب به سینما میروند
کل روز را کار میکنند
انتخاب دیگری ندارند
باید فیلم را شب ببینند
یا اینکه تحصیل میکنند
باید شب فیلم را ببینند
کشسانی قیمتیشان کمتر است
پس به همین خاطر است که باید قیمت سینما را در شب بالاتر مقرر کنیم
از جهت دیگر دلیلش ممکن است این باشد که...
یکی از نشانه های تمایل به پرداخت حساسیت به قیمت است
نشانه دیگرش چیست ؟
نشانه بعدی درآمد خواهد بود
چه کسی در طول روز به سینما میرود و سر شب برای شام به رستوران میرود؟
افراد مسن و خانواده هایی که بچه های کوچک دارند، هستند
که منابع مالی کمتری از دیگران دارند
افرادی که درآمد قابل مصرف زیادی دارند، شب به سینما میروند
شاغل هستند
جوان هستند
مجرد هستند یا زوج های جوانی هستند
تمام روز کار میکنند یا تمام روز مشغول تحصیل هستند
بنابراین شب به سینما میروند
درآمد قابل مصرف بیشتری دارند
افرادی که در طول روز به سینما میروند
سالمندان و افرادی با بچه های کوچک هستند که درآمد قابل مصرف کمتری دارند
و در نتیجه حساسیت بیشتری نسبت به قیمت خواهند داشت
بنابراین بهتر است بهای کمتری را از آن ها طلب کرد
خوب این هم شد مثالی دیگر از تبعیض قیمتی
چرا دیزنی ورلد اگر که در منطقه شهربازی زندگی کنید بهای
کمتری نسبت به افرادی که خارج از محله زندگی میکنند طلب میکند؟
این حقیقت دارد
اگر ساکن اورلاندو باشید، دیزنی ورلد نسبت به افرادی
که ساکن اولاندو نیستند بهای کمتری از شما طلب میکند
چرا اینگونه است؟
یکی بهم بگه
بله؟
به نظم به این خاطر است که در آن صورت هر زمانی بخواهید میتوانید به دیزنی بروید
بنابراین ممکن است به نظرتان بهتر باشد که بچه را به جاهای دیگری بروید
در اصل اینگونه است که میگویند ببینید اگر کسی هزار دلار هزینه
کند تا بلیط هواپیمایی بخرد که بچه اش را به اورلاندو و دیزنی ورلد ببرد
دیگر روی 10 دلار چونه نمیزند
در هر صورت مسئله این است یا بلیط میگیرد یا نمیگیرد
اما اگر شخص در منطقه شهربازی باشد ممکن است برود یا نرود
به جایش میتواند به پارک برود
میتواند برود و کار دیگری بکند
دیزنی لند برای شخص تنها گزینه ای از میان تمام گزینه هاست
نکته اینجاست که شخص با پرداخت هزینه ثابت برای رسیدن به اورلاندو
شخص نسبت به دیگر افرادی که در منطقه زندگی میکنند و گزینه های
بسیار دیگری دارند، حساسیت قیمتی در مورد ورود به شهربازی خواهد داشت
به همین صورت با پرداخت بها برای رفتن به اورلاندو
شخص نشان داده است که درآمد قابل مصرف بیشتری دارد چون پول را برای رسیدن به اورلاندو پرداخته است
نشان دادم که آنقدر درآمد قابل مصرف دارد
که تمایل دارد که کلی پول صرف بلیط هواپیما کند و بچه اش را به دیزنی ورلد ببرد
بنابراین درآمد بیشتری دارد و تمایل به پرداخت دارد
پس اساسا نکته اینجاست که شرکت ها همیشه این کار را میکنند
مثال نهایی اش سایت آمازون بود که بر اساس نشانی آی پی کاربران شروع به قیمت گذاری کرد
برای مدتی این سنت شکنی ای از سوی آمازون بود
که به معنای واقعی کلمه شروع کرد به جمع آوری نشانی آی پی مردم
و به معنای واقعی کلمه قیمت ها را بر اساس این بازتنظیم میکرد که
مثلا فلانی از کتابخانه دانشگاه است
کتابخانه های دانشگاهی حساسیت قیمتی ندارند
بنابراین بهای بیشتری طلب میکنیم، و غیره...
این نوع قیمت گذاری متوقف شد
اما میتوان گفت که این شکل نهایی تلاش در جهت تبعیض قیمتی بود
این حد نهایتی بود که به تبعیض کامل قیمتی نزدیک شدیم
نکته این است که در اصل افرادی که قدرت بازار دارند
افرادی که قیمت را فراتر از هزینه حاشیه ای قرار میدهند
عموما به دنبال طرف هایی با درآمد بالا و کشسانی کم میگردند
تا بتوانند از آن ها بهای بالاتری طلب کنند
بله؟
مثال دیگرش دانشگاه ام آی تی است که اظهاریه درآمد میخواهد
و بر اساس آن قیمت را مقرر میکنند
خوب ببینید این خیلی جالب است
این خیلی جالب است
دانشگاه ام آی تی...
نکته این مساله این است که...
آیا این کار به هدف استفاده از حساسیت قیمتی است؟
یا اینکه هدفش مساوات است؟
این کمی دشوارتر است چون ام آی تی ادعا خواهد کرد که...
و احتمالا در واقع این ادعا صحت داشته باشد
که از حساسیت قیمتی استفاده نمیکنند
چون حقیقت این است که ام آی تی میتواند هرچقدر که میخواهد طلب کند
همچنان میتواند کلاس هایش را پر کند
صحیح ؟
بنابراین مساله این نیست که...
فکر میکنم که در مورد ام آی تی مساله حساسیت قیمتی نیست
مساله بازتولید درآمدی است
اینکه کاری کنند که افرادی با درآمد پایینتر هم
بتوانند از پس هزینه ها بر بیایند و بتوانند به اینجا بر بیایند
اما این نکته خوبی بود
دشواری اقتصاد تجربی
معمولا مساله , همبستگی در برابر علّیت است
حقیقتی مشابه میتواند توصیفات متفاوتی داشته باشد
میتواند توضیحات مختلف بسیاری داشته باشد
پس فقط میخواستم چند مثال مختصر ارائه بدهم که این حقیقت را در نظر بگیرید
که ما همیشه در واقعیت شاهد تبعیض قیمتی هستیم
از اینها گذشته الگوی کلاسیک انحصاریمان را انجام میدهیم
فرض میکنیم که تنها یک قیمت وجود دارد
و حقیقت این است که شرکت انحصاری با یک قیمت احتمالا
نسبت به شرکتی انحصاری با تبعیض کامل قیمتی، به واقعیت نزدیک تر باشد
اما حقیقت همانطور که به شکل معمول در این کلاس دیده میشود میتواند حد وسط این دو باشد
بسیار خوب، سوالی در این مورد هست؟
چیزی که میخواهم تمرکز اصلی ام را برای این جلسه روی آن بگذارم
این است که شرکت های انحصاری از کجا نشات میگیرند
شرکت های انحصاری از کجا میرسند؟
چطور در نهایت به این شرایط میرسیم
که در آن به جای اینکه شرکت های بسیاری کالایی را بفروشند، تنها یک شرکت داریم
و اساسا دو منشا برای شرکت های انحصاری وجود دارد
دو منشا که در جوامع نوین به شرکت های انحصاری حیات میبخشند
اولین منشا، برتری های هزینه ای است
اولین منشا برتری های هزینه ای است
برخی بازارها با برتری های طبیعی هزینه ای همراه هستند
دلایلی طبیعی که چرا
تک بازیگر بودن در بازار سودمند است
برای مثال میتواند در اصل تنها یک ورودی قابل استفاده وجود داشته باشد
به فرض تنها یک معدن سنگ در شهر باشد
که باید از آن سنگ بگیریم
و تنها یک معدن سنگ وجود دارد
و هزینه حمل و نقل سنگ بسیار گران است
بنابراین اساسا اگر در آن شهر زندگی کنید
شخصی که صاحب آن معدن سنگ است، انحصار را در دست خواهد داشت
کس دیگری نمیتواند رقابت داشته باشد
چون بسیار هزینه بر است که از معدن سنگی از شهر دیگری سنگ انتقال داد
در اصل نکته این است که
گاهی هزینه های ثابتی وجود دارد
و هر کسی که هزینه ثابت را پرداخته باشد
برتری طبیعی بسیار بالایی
نسبت به دیگر بازیگران و ورودی های به بازار دارد
و ما به این ها میگوییم شرکت های انحصاری طبیعی
انحصارگر طبیعی شرکتی است که در آن در تمام کمیت های منطقی
در تمام بازه های منطقی
هزینه میانگین برای یک شرکت همیشه کمتر از هزینه میانگین (شرکت) ورودی ای جدید است
هزینه میانگین شرکتی که در بازار است
از پیش همیشه کمتر از هزینه میانگین (شرکت) ورودی ای جدید است
و این در بازارهایی
با هزینه های ثابت بسیار بالا و هزینه های بسیار پایین حاشیه ای، صدق میکند
انحصار طبیعی زمانی به وجود می آید که هزینه ثابت بسیار بالا
و هزینه حاشیه ای بسیار پایینی وجود دارد
در این مورد چیزی که میبینیم این است که هزینه میانگین در همه جا در همه حال نزولی است
شرکت های انحصاری طبیعی زمانی پا به عرصه میگذارند که هزینه میانگین همیشه نزولی است
اگر هزینه میانگین همیشه نزولی باشد، منطقی نیست که شرکت تازه ای به بازار ورود کند
و مثالی که میتوانیم در نظر آوریم...
بهترین مثالی که من میتوانم در نظر بیاورم، آب رسانی است
افرادی که آب را به خانه های ما تحویل میدهند
هزینه ثابت انتقال آب بسیار بالا است
باید برای تحویل آب در تمام شهر لوله گذاری کنید
این شامل هزینه های بسیار بالا میشود
هزینه حاشیه ای ناچیز است
خوب، آب ارزان است
آب را میگیریم
و از طریق لوله ها انتقال میدهیم
اصلا منطقی نیست که دو شرکت آب رسانی در شهر داشته باشیم
منطقی نیست که بگوییم یک شرکت دیگر بیاید
خیابان ها را بکند و یک مجموعه لوله رقابتی در تمام طول شهر بخواباند
تا رقابت کند
منطقی نیست چون هزینه های ثابت به نسبت هزینه های حاشیه ای آنقدر بالا هستند
که شرکت هیچگاه نمیتواند پول در بیاورد
شرکت اولی...
اگر شرکت دومی بیاید و تهدید به این کار بکند
شرکت اول همیشه میتواند آنقدر قیمت را پایین نگه دارد
که شرکت دوم هیچگاه نتواند هزینه های ثابتش را بازگرداند
چون شرکت اول از پیش هزینه ثابت را پرداخته است
از پیش وارد بازار شده اند
شرکت دومی هیچگاه نمیتواند وارد شود و هزینه های ثابت را پوشش دهد
بنابراین اگر شکل 15-1 را ببینیم
اینجا مثالی از شرکت آب رسانی را داریم
هزینه حاشیه ای پایینی دارد
هزینه ثابت خیلی بالایی وجود داشته است بنابراین هزینه میانگین اولیه بسیار بالا است
اما هزینه میانگین دائما نزولی است
چراکه هزینه های حاشیه ای به نسبت هزینه های ثابت پایین است
بنابراین اگر تقاضای محصولی بالا برود
در بازه ای منطقی
اگر تقاضا بی انتها باشد شاید منطقی باشد که مجموعه لوله های دیگری کار گذاشت
مثلا لوله های اولیه ممکن است نتواند جوابگو باشد
اما تا زمانی که لوله هایی که از ابتدا کار گذاشته شده است از پس تقاضا بر بیایند
اصلا دلیلی وجود ندارد
که شرکت دیگری وارد بازار شود
اگر شرکت دیگری تهدید به این کار کند
شرکت ابتدایی تنها قیمت را پایین می آورد و میگوید ببینید
مجبور خواهید بود که برای کارگذاشتن لوله های تازه در شهر آنقدر هزینه کنید
که هرگز قادر نخواهید بود که هزینه را برگردانید
چون از آنجایی که از قبل لوله گذاری کرده ام...
خاطرتان هست که شرایط تعطیلی چی بود
تا زمانی که شرکت اولی بتواند قیمت را فراتر از هزینه متغیر میانگین قرار دهد
که در این مورد هزینه حاشیه ای است
تا زمانی که شرکت بتواند قیمت را فراتر از هزینه حاشیه ای قرار دهد
همیشه میتواند به کار ادامه دهد
و شرکت دوم نمیتواند در قیمتی نزدیک به هزینه حاشیه ای، پولی در بیاورد
چون نمیتواند هزینه ثابتش را پوشش دهد
بنابراین شرکت اول در واقع شرکت دوم را فراری میدهد
بنابراین در اصل، این حقیقت که لوله ها از پیش کار گذاشته شده اند
به شرکت دست بالایی قابل اعتنا میدهد
که شرکت دوم نمیتواند وارد شود
پس از این جهت محیط شرکت های انحصاری طبیعی را جایی عنوان میکنیم
که دیگر شرکت ها در آن با موانع ورود مواجه میشوند
محیط شرکت های انحصاری جایی است که در آن موانع ورود وجود دارد
محیطی که دیگر شرکت ها نمیتوانند در آن ورود کنند
چون باید آن هزینه های سرسام آور ثابت را بپردازند
و انجام این کار اصلا از لحاظ اقتصادی منطقی نیست
و در این شرایط شرکتی انحصاری به دست می آید
و از آنجایی به آن انحصار طبیعی میگوییم که...
با منطقی، انحصار در مورد آن کار درستی است
در حقیقت از لحاظ اقتضادی بهینه است
که تنها یک تامین کننده آب در شهر باشد
خروجی بهینه اقتصادی است
از لحاظ اقتصادی بهینه نیست که دوباره یک سری هزینه سرسام آور صورت پذیرد
حالا شما میگویید خوب این حقیقت چه میشود که در این صورت شرکت انحصاری
میتواند تولید آب را کم کند و بهای بالایی طلب کند
چند دقیقه دیگر به این مساله خواهیم پرداخت
اما زمانی که موضوع انحصار طبیعی است
کالا باید از جانب شرکت انحصاری تامین شود
این کار درست است
اما یک دلیل دیگر هم وجود دارد که چرا انحصار بوجود می آید
که کمی مضر تر است
که اعمال دولت است
گاهی انحصارها غیرطبیعی
و ساخته ی دولت ها هستند
مثال کلاسیکش زمانی است که دولت ها در واقع تصمیم میگیرند
که کالایی را عرضه کنند و تنها خودشان کالا را عرضه کنند
مثل خدمات پست
زمانی که دولت تصمیم میگیرد و میگوید که ببینید
این ما هستیم که قرار است این کالا را عرضه کنیم
خدمات پست خواهیم داشت
و برای سالیان سال اگر میخواستید که بسته ای را از جایی به جایی ارسال کنید
باید از طریق خدمات پست (دولتی) این کار را میکردید
خوب مشخص شد که مسلما این انحصار طبیعی نیست
همانطور که رشد فداکس و دیگر شرکت ها این را نشان داد
در واقع فضای رقابتی بسیار خوبی در این بازار وجود داشت
و در نهایت دیگر شرکت های تحویل بسته از راه رسیدند
و در آن بازار به رقابت پرداختند
و در واقع در ایالات متحده به ندرت کالایی با عرضه دولتی پیدا میشود
کالا که خاصه از طریق دولت عرضه شود
خیلی نادر است
از لحاظ تاریخی اینگونه نبود
و در بسیاری از نقاط جهان هم اینگونه نیست
در بسیاری از نقاط جهان دولت ها بانک ها، خطوط هوایی و آب و برق و گاز را تامین میکنند
پس در بسیاری از نقاط دیگر جهان دولت ها در واقع این انحصارها را برقرار میکنند
از طریق اعمال دولتی
و اساسا این چیزی است که در ایالات متحده زیاد وجود ندارد اما در نقاط دیگر انجام میشود
اما با این حال یک جایی است که در ایالات متحده انحصار برقرار میکنیم
که خیلی مهم است
از طریق صدور اوراق ثبت اختراع
اگر مثلا داروی جدیدی اخراع کنید و ثبت اختراعش کنید
در آن صورت به مدت 17 سال حق انحصار فروش آن ترکیب شیمیایی دارید
بنابراین اگر ترکیب شیمیایی ای برای درمان هرچیزی را بدست بیاورید
حق انحصار فروش آن ترکیب را برای 17 سال خواهید داشت
این میشود انحصار با مجوز دولتی
حالا این چیز خوبی است یا بد؟
آیا حق ثبت اختراع...
دولت انحصار خلق میکند
کسی میتواند بگوید چرا این در واقع کار درستی از جانب دولت است؟
بله؟
شومپنتر بحث میکند که این روش خوبی برای تشویق به خلاقیت است
چون اگر نتوانند پول در بیاورند، هیچکس تمایل نخواهد داشت که آنقدر پول هزینه تحقیق برای دارو کند
چون هزینه حاشیه آنقدر پایین است که دیگر افراد...
هزینه ساختن شرکت دارویی بسیار بالا و هزینه حاشیه ای بسیار پایین است
بنابراین دیگران میتوانند بیایند و تمام سود شرکت اول را کاهش دهند
دقیقا، اگر کلی پول صرف اختراع دارویی کنید
مثل لوله گذاری نیست
به محض اینکه اختراع کردید یک کس دیگر میتواند روز بعد کپی اش کند
و به همان هزینه ای که شما میتوانید تولید کنید، تولیدش کند
پس چرا اصلا باید این کار را بکنید؟
چرا شما به عنوان شخصی که حتی اگر نفع جهان برایتان
اهمیت داشته باشد همچنان میخواهید پولی به دست بیاورید
چرا باید میلیاردها و میلیون ها دلار هزینه اختراع داروهای تازه کنید؟
اگر که روز بعد یک کسی دیگر بتواند بگوید خوب چه ایده خوبی بود
منم مثل شما با هزینه 0.47 دلار به ازای هر قرص تولیدش میکنم
هیچ پولی از آن به دست نخواهید آورد
و تمام پولی که سرمایه گذاری کرده اید هم از دست میدهید
بنابراین توجیه ثبت اخراع این است که برای نوآوری به انگیزه نیاز داریم
که نشان میدهد که اینجا یک مبادله ای انجام داده ایم
از یک سو انگیزه ای برای نوآوری میخواهیم
از سوی دیگر به محض اینکه انحصار را خلق کردیم
میتوانند قیمت های سرسام آور روی محصول بگذارند
داروهایی وجود دارند
جنزایم که شرکت بسیار بزرگی است اینجا در ماساچوست شروع به کار کرد
و تنها دلیل وجودیشان
خلق داروهایی برای بیماری هایی بسیار بسیار نادر است
بیماری هایی که حدود 100 هزار نفر در سال را بیمار میکنند
اما کشنده هستند
مثلا بیماری گوشه یک مثال معروفش است
بنابراین این داروها را میسازند
میلیاردها دلار هزینه تحقیق میکنند
این داروها را میسازند
و با ساخت و ثبت اختراع آن ها برای استفاده از دارو سالانه تا 100 هزار دلار طلب میکنند
داروهایی که سالانه 500 دلار هزینه تولید دارند
حالا از یک طرف اگر این داروها وجود نداشتند
بیمارانش میمردند
به معنای واقعی کلمه داروهایی حیاتی هستند
افرادی هستند که در گذشته میمردند ولی حالا به خاطر این داروها زنده میمانند
و اگر جنزایم نمیتوانست از آن ها پول در بیاورد، این داروها هیچگاه اختراع نمیشدند
از طرف دیگر محصولی داریم که تولیدش سالانه 500 دلار هزینه دارد
و از مردم سالانه برای مصرفش 100 هزار دلار طلب میکنند
و به خصوص زمانی که بحث داروهای درمانی ایدز مطرح میشود
در کشورهای در حال توسعه که مردم نمیتوانند از پس همچنین هزینه برآیند
مشکل به وجود می آید
بله ؟
اما اینطور نیست که فقط هزینه تولید را نمیدهیم بلکه هزینه تحقیق را هم میدهیم؟
دقیقا، درست است
هزینه تحقیق را میدهیم
به همین خاطر است که اگر نمیتوانستند هزینه اش را جبران کنند اصلا اختراع نمیکردند
بنابراین هزینه تحقیق را میدهیم
گرچه همچنین در نهایت سود خیلی زیادی میبرند
اما این درست است
داریم هزینه تحقیقی که شده است را هم میدهیم
و مردم هم از قبل این پول را نمیدهند
سرمایه گذاران، تحقیق را تامین سرمایه میکنند
و سرمایه گذاران اگر که قرار باشد پولشان برنگردد، به جنزایم برای تحقیق پول نخواهند داد
بنابراین اگر جنزایم...
از آن 99 هزار و 500 دلاری که جنزایم از داروی بیماری گوشه سود میبرد
بیشترش بر میگردد به افرادی که تحقیق را تامین سرمایه کرده اند
اما قسمت زیادی اش هم برای خودش باقی میماند
قسمت زیادی از آن سود شرکت انحصاری با قدرت بازار است
بله؟
در این صورت دولت نمیتواند یارانه روی نوعی مجوزدهی داشته باشد
که اطمینان حاصل کند که مصرف کنندگان تحت تاثیر قرار نگیرند؟
چون همه بدون یارانه نمیتوانند از پس هزینه دارو بر بیایند
کمی بعد به این موضوع بر خواهم گشت
اجازه بدهید این موضوع را فعلا کنار بگذاریم
چون میخواهم نشان بدهم چطور خوبی و بدی ثبت اختراع را در نظر میگیریم
برویم به شکل 15-2
میخواهم نشان بدهم که چطور چیزی که به نظر می آید از لحاظ شهودی متوجه آن هستید را
میتوانیم در نمودارهای مورد استفاده مان نشان دهیم
بازم میگویم میخواهیم بین تفکر شهودی
نموداری و ریاضیاتی این مسائل در رفت و آمد باشیم
خوب اینجا یک شرکت انحصاری داریم
تصور کنید که کالایی با منحنی تقاضای ابتدایی برابر با D1 داریم
کالایی با تقاضای اولیه برابر با D1
و مازاد مصرف کننده ابتدایی
آن محیط نقطه نقطه C بعلاوه 1 بعلاوه آن مثلث هاشور خورده است
بنابراین در اصل محیط Pc بالای قیمت رقابتی
و زیر منحنی تقاضای D1 است
بنابراین کالایی داریم
دارویی است که مردم دوست دارند
و تقاضایی برایش وجود دارد
و به شکل رقابتی به قیمت Pc تولید میشود
و مازاد مصرف کننده اش هم آن مثلث است
حالا فرض کنیم که یک شرکت انحصاری وارد شود و بگوید
ما میتوانیم این دارو را خیلی بهتر کنیم
میتوانیم داروی خیلی بهتری بسازیم اما حق ثبت اختراع میخواهیم
خوب دو اتفاق رخ میدهد
از یک سو منحنی تقاضا خیلی به بیرون سوق پیدا میکند
حالا چیزی داریم که مردم ارزش خیلی بیشتری برایش قائل هستند
تمایل خیلی بیشتری برای پرداخت برای این داروی بهتر دارند
خوب؟
و این میشود تاثیر مثبت
این تاثیر نوآوری روی تقاضا است
از دیگر سو قیمت به بهایی که شرکت انحصاری تعیین میکند افزایش پیدا میکند
جایی که درآمد حاشیه ای با هزینه حاشیه ای برابر میشود
کمیتی برابر با Qm تولید میکنند و بهایی بالاتر برابر با Pm طلب میکنند
در صورتی که اگر این شرکت رقابتی بود
خیلی بیشتر در سطحی که D2 با هزینه حاشیه ای تلاقی میکند، تولید میکنند
و مازاد مصرف کننده بسیار بزرگ تر میشد
بنابراین مبادله ای که صورت میگیرد این است که از یک سو
اینجا، در این موردی که من طرح کرده ام
حتی با انحصار نیز به مازاد مصرف کننده بزرگ تری میرسیم
اما میتوان طرح نموداری مشابه را تصور کرد
در موردی که مازاد مصرف کننده سقوط میکند
میتوان تصور کرد که تقاضا آن قدرها افزایش پیدا نکند
اما شرکت انحصاری به بهای انحصاری میرسد
میتوان طرح این نمودار را به گونه ای تصور کرد
که در آن مثلث مازاد مصرف کننده جدید از مثلث مازاد مصرف کننده پیشین کوچکتر باشد
بنابراین واضح نیست که چگونه پیش برود
دو اثر را داریم
از یک سو اثری داریم که تقاضا به بیرون سوق پیدا میکند
این پتانسیلی برای مازاد مصرف کننده بیشتر بوجود می آورد
از دیگر سو موردی را داریم که در آن شرکت انحصاری
به شکل غیر طبیعی قیمت را بسیار بالا تعیین میکند
این باعث کاهش مازاد اجتماعی میشود
در این مورد اولی بر دومی غالب شده است
اما امیدوارم که بدانید که میتوان نمودار را در مواردی طرح کرد که این موضوع صدق نکند
و نکته ای که باید به آن در حق ثبت اختراع دقت کرد، این است
بستگی دارد
اگر چیزی را ثبت اختراع کنید که واقعا باعث افزایش تقاضا باشد، عالی است
اما اگر چیزی را ثبت اختراع کنید که دقیقا کپی چیزی باشد که قبلا وجود داشته است
در این صورت تنها کاری که کردید این است که یک بازار رقابتی را تبدیل به...
تصور کنید که من دولت را گول بزنم
که حق ثبت اختراع چیزی را به من بدهد که هیچ فرقی با چیزی که از پیش وجود داشته است نکند
ولی یکجورایی بتوانم گولشان بزنم...
در این مورد باید یکمی بهتر باشد وگرنه مردم خریدش نمیکنند
یکم بهتر از چیزی باشد که قبلا وجود داشته است
تقاضا را آن قدر ها افزایش نخواهد داد
اما حقوق انحصاری را خواهم داشت
بنابراین این شد مبادله ای که در مورد حقوق ثبت اختراع وجود دارد
بسیار خوب سوالی در این مورد هست؟
حالا اجازه بدهید جلوتر بروم و در مورد...
سوالی که مطرح شد...
دولت نمیتواند کاری در مورد این شرایط بکند؟
به این شکل که تلاش کند به این مشکل بپردازد
خوب الان در مورد دولت بعنوان عاملی بد صحبت کردیم
که این مشکل را به وجود می آورد
گرچه حقوق ثبت اختراع لزوما مشکل نیست
اما همچنین نقش دولت بعنوان عامل خوب بالقوه را داریم
که میگوید، آیا دولت میتواند در این مورد انحصار طبیعی کمک کننده باشد؟
خوب در انحصار طبیعی شرایط نامطلوبی را داریم
که در آن انحصار به وضوح منطقی به نظر میرسد
منطقی نیست که شرکت های رقابتی ای برای توزیع آب در شهر داشته باشیم
اما وقتی که یک شرکت آب رسان به وجود می آید
مبلغ بسیاری خیلی بالاتر از هزینه حاشیه ای طلب میکند
و این بهینه نیست
این مازاد اجتماعی را به نسبت سطح بهینه عرضه کاهش میدهد
خوب، آیا دولت میتواند این مساله را حل کند؟
آیا برای مثال دولت میتواند بیاید و بگوید، ببینید
قبول میکنیم که انحصار طبیعی در کار است
قبول میکنیم که تو، روبریکو، تنها شرکتی هستی که منطقی است آب رسانی کنی
اما به شکلی قانونمندت میکنیم
که با توجه به انحصار طبیعی ای که وجود دارد مازاد اجتماعی حداکثرسازی شود
برای اینکه این را ببینیم بیاید به شکل خیلی پیچیده 15-3 برویم
باید آرام حلاجی اش کنیم
اینجا خیلی چیزها با هم آورده شده است
15-3.
برگشتیم به منحنی های معمولی که پیش از این استفاده میکردیم
منحنی تقاضا P برابر با 24 منهای Q است
منحنی هزینه برابر است با 12 بعلاوه مجذور Q
بنابراین هزینه حاشیه ای تنها 2Q است
برآیند رقابتی تولید 8 واحد
به قیمت 16 دلار بود
برآیند انحصاری تولید 6 واحد
به قیمت 18 دلار بود
و در نهایت به اینجا رسیدیم که شرکت انحصاری باعث از دست رفتن مازادی
برابر با C بعلاوه E شد
دفعه پیش در این مثال به اینجا رسیدیم
فرض کنیم که این مورد انحصار طبیعی است
به این خاطر است که اینجا یک شرکت انحصاری داریم
خوب حالا چه میشود که دولت وارد شود و اجبار کند
که شرکت انحصاری نمیتواند مبلغی بیش از قیمت رقابتی طلب کند
فرض کنیم که دولت میدانسته که قیمت رقابتی چقدر است
دولت میگوید که من در کلاس 1401 شرکت کرده ام
این نمودار را دیده ام
میدانم که قیمت رقابتی 16 دلار است
بنابراین میگویم که شرکت انحصاری...
تو انحصار را در اختیار داری به کارت ادامه بده
و هیچکس دیگری نمیتواند آب رسانی کند
منطقی است که تنها تو این کار را بکنی
اما من قانونگذاری میکنم که نمیتوانی از مصرف کنندگان قیمتی بیش از 16 دلار طلب کنی
چیزی که در این مورد میتوانید ببینید این است که دولت
شرکت انحصاری را از قیمت گذار به قیمت پذیر تبدیل میکند
و با این کار دولت اثر مسمومیت زایی که جلسه پیش در موردش صحبت کردیم را مرتفع میکند
و باعث میشود که شرکت انحصاری به گونه ای رفتار کند که گویی شرکتی رقابتی است
برای دیدن این موضوع
باید بپرسیم که حالا منحنی درآمد حاشیه ای شرکت انحصاری
با توجه به این اجبار دولتی که نمیتواند بیش از 16 دلار طلب کند، چه مقدار است
خوب منحنی درآمد حاشیه ای تا نقطه ای 6 واحد میفروشد
همان منحنی درآمد حاشیه ای پیشین است
پس در طول منحنی درآمد حاشیه ای بررسی میکنیم
و تا آن نقطه که درآمد حاشیه ای با هزینه حاشیه ای تلاقی میکند
منحنی درآمد حاشیه ای میشود
و این جا، جایی است که شرکت انحصاری متوقف میشود
اما مساله اینجاست که شرکت انحصاری در واقع نمیتواند بیش از 16 دلار طلب کند
بنابراین حالا اگر که 16 دلار طلب کند، از خود می پرسد
آیا باید واحد هفتم را تولید کنم یا خیر؟
یادتان هست که دفعه پیش محاسباتش را انجام دادیم
شرکت انحصاری نباید واحد هفتم را تولید کند
چراکه دفعه پیش نشان دادیم که به خاطر اثر مسمومیت زا
اگر که واحد هفتم را تولید کند، سودش کاهش پیدا میکند
اما الان دیگر این صدق نمیکند چون تنها 16 دلار طلب میکند
پس اگر که 16 دلار میگیرد و اگر واحد هفتم را هم تولید کند باز 16 دلار طلب خواهد کرد
اثر مسمومیت زا از میان رفته است
دیگر اثر مسمومیت زایی در کار نیست
تولید واحد هفتم هیچ ضرری با خود به همراه نمی آورد
چراکه بیشترین بهایی که میتواند بگیرد 16 دلار است
شرکت دوست دارد که قیمت را خیلی بالاتر مقرر کند
اما نمیتواند
از آنجایی که بیشترین قیمتی که میتواند بگذارد 16 دلار است
بیشترین قیمتی که میتواند بگذارد 16 دلار است
شرکت میگوید که خوب اثر مسمومیت زایی وجود ندارد
خوب پس در سطح رقابتی تولید میکند
و اساسا چیزی که میبینید این است که
اگر به شرکت انحصاری بگویید که نمیتوانند بیش از بهای رقابتی طلب کنند
در آن صورت در سطح رقابتی تولید میکنند
و در نهایت حتی در مورد شرکت انحصاری، به برآیند رقابتی میرسیم
چراکه این عمل برای شرکت انحصاری حداکثرساز سود است
خوب، به نظر میرسد که اینجا راه حل خیلی خوبی داریم
درسته؟
اگر انحصاری طبیعی است تنها می آییم و میگوییم
نمیتوانی بیش از بهای رقابتی طلب کنی
بنابراین از لحاظ نظری دولت میتواند مشکل را حل کند
تا حالا در مورد دولت بعنوان عامل بد صحبت کردیم
اینجا دولت عامل خوب است
دولت وارد میشود و مشکل را حل میکند
مشکلش چیست؟
مشکل چیزی که اینجا از لحاظ نظری گفتم، در عمل چیست؟
بله؟
دولت از کجا بداند که قیمت رقابتی چقدر است؟
دولت از کجا بداند که این منحنی ها به چه صورت هستند؟
حالا بیاید هر دو منحنی را در نظر بگیریم
اول دولت باید بداند که...
اگر بخواهد بداند قیمت رقابتی چقدر است
باید منحنی تقاضا و منحنی عرضه را بداند
خوب از لحاظ نظری دولت میتواند منحنی تقاضا را پیدا کند
دولت میتواند برود و از مردم نظرسنجی کند
و یک شمای کلی به دست بیاورد
میتواند داده جمع آوری کند میتواند آزمایش کند
و سعی کند از مردم بدست بیاورد که خوب
چقدر تمایل دارید که برای واحد دیگر و دیگر و دیگری پرداخت کنید
بنابراین در اصل دولت میتواند با انجام تحقیقات بازار، منحنی تقاضا را اندازه گیری کند
گرچه در عمل این کار خیلی سخت است
مشخص شده است که در عمل...
اولین قانون علم اقتصاد این است که باید عمل مردم و نه حرفشان را باور کنیم
مشخص شده است که اگر از مردم بپرسیم که چقدر تمایل به پرداخت دارند
نسبت به عملشان در واقعیت، به پاسخ های خیلی مضحکی میرسیم
برای مثال این مشکل خیلی
زمانی که دولت نیاز دارد که تخریب زیست محیطی را ارزش گذاری کند، به وجود می آید
اینطور که اگر نیاز باشد که بپرسیم چقدر باید از شرکت بریتیش پترولیم
برای آسیبی که به خلیج مکزیک زدند، بگیریم
باید میزان ناراحتی مردم از نابودی منطقه وتلند را ارزش گذاری کنیم
خوب تنها کاری که میتوان کرد این است که از مردم بپرسیم
و مشخص شده است که وقتی این کار را میکنیم
به پاسخ هایی خیلی مسخره میرسیم
چیزهایی مثل اینکه مثلا اگر از مردم بپرسیم که چقدر از مرک 10 اردک ناراحت شدید
میگویند فلان مقدار ناراحت هستم
بگویید که اگر 1 میلیون اردک میمردند چقدر ناراحت میشدید؟
میگویند که به همان مقدار ناراحت میشدم
خوب این معنا نمیدهد
اگر از مردم بپرسید که نجات دادن یک اردک
نسبت به نجات دادن یک نهنگ، چقدر ارزش دارد؟
و به همین ترتیب بپرسید
میگویند که نجات اردک 100 دلار ارزش دارد و نجات نهنگ هم 100 دلار ارزش دارد
یا 150 دلار ارزش دارد
اگر ترتیبش را عوض کنید
بگویید که نجات یک نهنگ و بعد یک اردک چقدر ارزش دارد؟
آنوقت میگویند که نجات نهنگ 300 دلار ارزش دارد
و اردک ها تنها 50 دلار ارزش دارند
همان سوال بود فقط ترتیبش عوض شد
وقتی از مردم در مورد ارزش چیزها پرسیده میشود، پاسخ عقلانی نمیدهند
بهترین راه دانستنش این است که در واقع قیمت ها را تغییر دهیم
این است که در واقع آزمایش هایی را انجام دهیم که درش بگوییم خوب
باید در واقع به مردم قیمت ها متفاوت بدهیم و ببینیم چطور رفتار میکنند
در واقع خط منحنی تقاضا را دنبال کنیم
این از قرار معلوم کار بسیار سختی است
بویژه برای ارزش گذاری چیزهایی مانند آسیب به منطقه وتلند
اما حتی برای چیزهایی مثل ارزش گذاری داروهای نسخه ای هم همینطور است
باید به معنای واقعی کلمه...
دشوار است که آزمایشی انجام دهیم که در آن به معنای واقعی کلمه
برای دارویی نسخه ای به شما یک قیمت و به شما یک قیمت دیگر بدهیم
یکم نکته دار است
بنابراین به دست آوردن منحنی تقاضا سخت است
پس این شد اولین مشکلی که دولت با آن روبرو است
اما میتوان گفت که این مشکل دشواری کمتری نسبت به دیگر مشکلاتش دارد
دنبال کردن خط منحنی تقاضا است
از لحاظ نظری راه هایی برای انجامش وجود دارد
از لحاظ نظری میتواند آزمایش هایی انجام داد که در آن قیمت را تغییر میدهیم
و به منحنی تقاضا میرسیم
در عمل بدست آوردن منحنی عرضه شرکت ها بسیار سخت تر است
و چرا اینگونه است؟
چون، فرض کنیم که دولت بیاید و بگوید، ببینید
خیلی خوب کار کردم
منحنی تقاضا را خیلی خوب به دست آوردم
فقط به منحنی عرضه شما احتیاج دارم تا قیمتتان را مقرر کنم
راستی منحنی عرضه تان چی بود؟
خوب در این صورت شما چه جوابی میدهید؟
اوه برای ساخت محصولاتم کلی باید هزینه بدم
باورت نمیشه چقدر باید برای تولیدشان هزینه کنم
منحنی عرضه من...
12 بعلاوه مجذور Q ؟
ها ها
مسخره کردی
30 بعلاوه مجذور 18Q
شوخی میکنی؟
منحنی عرضه من خیلی خیلی بالاست
و مساله این است که دولت نمیداند
چون در مورد مصرف کنندگان حداقل میتواند آزمایش انجام داد و تقاضا را به دست آورد
اما در مورد شرکت ها نمیتوانم وارد دفتر حسابرسی شرکت بشم
نمیتوانم در واقع بدانم
اگر وارد دفاترشان بشوم، آن ها هم میتوانند دستکاری اش کنند
و به شکلی نشان دهند که محصولات هزینه بیشتری دارند
از کجا میتوانم در واقع بدانم؟
درست همانطور است که برای هیئت مدیره دشوار است که
بدانند آیا مدیر عامل هواپیمای شخصی نیاز دارد یا خیر
برای قانون گذاران دولتی بسیار سخت است
که بفهمند هزینه حقیقی تولید فلان دارو چقدر است
در نتیجه رسیدن به پاسخ صحیح بسیار دشوار است
و مساله این است که اگر دولت به پاسخ اشتباه برسد
ممکن است کاری که میکند از قانون گذاری نکردن بدتر باشد
برای مثال اگر دولت وارد شود
و فرض کنیم که دولت بگوید، ببینید
من حرف این شرکت را باور نمیکنم 12 بعلاوه مجذور Q خیلی برای هزینه خیلی بالا بنظر می آید
فکر میکنم که هزینه حاشیه ای خیلی کمتر از این است
و فکر میکنم که قیمت رقابتی باید 10 دلار باشد
چون میدانم که شرکت به من دروغ خواهد گفت
میدانم که قرار است اعداد خیلی بالایی به من بگویند
بنابراین خواهم گفت که تعادل باید رقابتی باشد، باید قیمتی برابر با 10 باشد
و در قیمت 10 دلاری
شرکت حالا در آن قیمت پایین دارد پایین تر از منحنی درآمد حاشیه ای فعالیت میکند
چون زیر 16 دلار است
بنابراین در قیمت 10 دلاری شرکت درآمد حاشیه ای را برابر با هزینه حاشیه ای قرار حواهد داد
خوب درآمد حاشیه ای در قیمت 10 دلاری، قیمت است
تنها میتوانند 10 دلار طلب کنند
بنابراین قیمت را برابر با هزینه حاشیه ای قرار خواهند داد
هزینه حاشیه ای با تولید 10...
هزینه حاشیه ای برابر است با 2Q
بنابراین قیمت را برابر با 2Q قرار میدهد
یا 10 برابر با 2Q
یا Q برابر با 5
پنج واحد تولید خواهند کرد
میگویند اگر مجبورم کنید تنها 10 دلار طلب کنم، تنها پنج واحد تولید خواهم کرد
این مقادیری است که تولید خواهم کرد
این مقادیر بهینه برای من در قیمت 10 دلاری است
چیزی که میبینیم این است که...
حالا اگر به این نمودار نگاه کنید
و به شرکت در تولید پنج واحدی نگاه کنید
چیزی که میبنیم این است که شرکت 5 واحد تولید میکند
حالا مازاد کل نزول کرده است
تنها A بعلاوه B بعلاوه D است
مازاد مصرف کننده بسیار بالا است
اینجا خط افقی 10 دلاری را نداریم
اما خودتان خط افقی 10 دلاری را بکشید
که جایی است که خط مقطع 5 با منحنی هزینه حاشیه ای تلاقی میکند
میتوانید ببینید که اینجا مازاد مصرف کننده بزرگی است
برابر است با A بعلاوه B بعلاوه نصف D
و یک مازاد تولید کننده کوچک که میشود آن مثلث که نیمه پایینی D است
اما ببینید که چه اتفاقی برای مازاد اجتماعی افتاده است
پیش از ورود دولت
رفاه از دست رفته تنها C بعلاوه E بود
حالا دولت با قانون گذاری اشتباه قیمت
رفاه از دست رفته ای برابر با C بعلاوه E بعلاوه F بعلاوه G بعلاوه H، تولید کرده است
دولت رفاه از دست رفته را بسیار
با دخالت و قانون گذاری اشتباه، افزایش داد
و بویژه آن محیطی که افزایشش داده است...
نکته جالبش اینجاست
با نزول از 8 به 6 باعث بوجود آمدن آن مثلث کوچک شد
نزول از 6 به 5 که تنها یک واحد بیشتر بود
باعث بوجود آمد ذوزنقه ای میشود که احتمالا بزرگتر از آن مثلث است
چرا؟
چون داریم از نقطه بهینه دورتر و دورتر میشویم
داریم بیشتر مبادلاتی را از دست میدهیم که به نفع جامعه است
خاطرتان باشد در نقطه بهینه رفاه از دست رفته بسیار کم است
اما به مراتب اینکه دورتر و دورتر میشویم
رفاه از دست رفته بیشتر و بیشتر میشود
بنابراین این قانون گذاری اشتباه دولت
بجای اینکه ما را به سمت آنچه بهینه است ببرد
با کشاندن ما به یک واحد پایین تر از جایی که به عنوان شرکت انحصاری بودیم
باعث این مقادیر رفاه از دست رفته زیاد شده و شرایط را بدتر کرد
در واقع اوضاع میتوانست بدتر باشد
تصور کنید دولت بهایی آنقدر پایین انتخاب کند که شرکت بگوید بیخیال
تعطیل میکنم
میتوان در این بازار تمام مازاد را از دست داد
دولت آمد و گفت نه، حرفتان را باور نمیکنیم
بها باید فلان قیمت باشد
در این مورد نمیتواند اینطور باشد چون در اینجا قیمت همیشه فراتر از هزینه حاشیه ای است
اما فرض کنیم که دولت در مورد دیگری بیاید و آنقدر قیمت را پایین بگذارد
میتواند باعث شود که شرکت تعطیل کند
در این صورت تمام مازاد اجتماعی در بازار از میان میرود
بنابراین اساسا مشکلاتی در قانون گذاری وجود دارد
که دانستن چگونگی قانون گذاری را دشوار میکند
حالا مسلما در عمل اتفاقی که می افتد
این است که دولت قیمت را خیلی بالا مقرر میکند
در عمل دولت خیلی ترجیح میدهد
به طرف پول در آوردن شرکت انحصاری تمایل کند
تا تمایل کند که کالا خیلی کم شود
بنابراین دولت در مورد سطح درست قیمت با عدم اطمینان مواجه است
و در نهایت معمولا به سمت شرکت انحصاری میل میکند
بخشی از آن به خاطر طبیعت قانون گذاری است
فرض کنیم که شما رئیس جمهور فلانی هستید
و میخواهید یک کالای جدیدی را قانونمند کنید
کسی کالای جدیدی درست کرده است و شما میخواهید قانونمندش کنید
خوب چه کسی را به عنوان قانون گذار استخدام میکنید؟
مسلما کسی که چیزی در مورد بازار میداند را استخدام میکنید
پس یک کالای جدیدی هست...
مثال مورد علاقه ام در مورد فناوری ای تاریخ گذشته، چتر است
واقعا فکر میکنم باید به فکر راه بهتری برای انجام کاری که چتر میکند پیدا کنیم
مزخرف هستند
در باد برعکس میشوند
بدرد نخور هستند، درسته.
باید نوع بهتری از چتر وجود داشته باشد
پس فرض کنیم که در نهایت کسی یک چتر بهتر بسازد
اما روی آن حق ثبت اختراع دارند
بنابراین میخواهید قانونمندش کنید
شرکت در تولیدش انحصار طبیعی دارد
از ماده دستنیافتنییوم استفاده میکنند
و تنها در یک جایی مثلا پاندورا پیدایش میکنند
پس باید...
تنها شرکتی هستند که...
احمقانه ترین اسم ممکن برای یک ماده نیست؟
چطور نتوانستند به اسم بهتری از دستنیافتنییوم برسند؟
بهرحال... پس از دستنیافتنییوم استفاده میکنند
و یک انحصار طبیعی رویش دارند
پس میخواهید قانونمندش کنید
خوب چه کسی را برای قانونمند کردنش پیدا خواهید کرد؟
خوب اگر کسی باشد که متخصص چتر سازی با ماده دستنیافتنییوم باشد
آن شخصی است که استخدام خواهید کرد
او شخص مناسب برای استخدام است
متاسفانه این احتمالا به این معناست که احتمالا
با افرادی که با ماده دستنیافتنییوم چتر میسازند، دوست است
و خیلی به رفقایش سخت نخواهد گرفت
بنابراین شخص مسلم که قرار است قانونمند کند، طبیعتا
شخصی است که طرف صنعت را میگیرد
از این ها گذشته پس از اینکه قانون گذاری کرد، میخواهد چکار کند؟
برخواهد گشت به کسب و کار چتر سازی با ماده دستنیافتنییوم
بنابراین خیلی به این کسب و کار سخت نخواهد گرفت
چون بعدا قرار است از آن در پنج سال آینده پول در بیاورد
بنابراین این مساله را داریم که قانون گذاران
تمایل طبیعی ای نسبت به صنعتی که قانونمند میکنند خواهد داشت
و این به جانب داری به سمت بالا خواهد انجامید
سوال اینجاست که این جانبداری به سمت بالا در قیمت
نسبت به آنچه در واقع شرکت انحصاری هزینه میکند، چقدر است
و درست مثل حق ثبت اختراع بستگی دارد
میتوان مثال هایی را ترسیم کرد که در آن مقررات دولتی اوضاع را بهبود میبخشد
و مثال هایی که در آن مقررات دولتی اوضاع را بدتر میکنند
میتوان مثال هایی به هر دو صورت داشت
و چیزی که حداقل اینجا جالب است
این است که این اولین یا از معدود مثال هایی است که در آن
دولت حداقل میتوانست اوضاع را بهبود ببخشد
هرچند که روشن نیست که این کار را بکنند
حداقل امکانش است که اوضاع را بهبود ببخشند
و این به این خاطر است که...
چرا اینگونه است؟
این نکته خیلی مهمی است
چرا اینگونه است ؟
به این خاطر است که تا اینجای کار با هر مسئله ای که روبرو بودیم
در آن،بازار همه چیز را به خوبی مدیریت میکند
به دولت نیازی نداشتیم
کاری که انحصارهای طبیعی میکنند این است که میگویند، خوب اینجا یک موردی داریم
که بهش میگوییم شکست بازار
بازار در حداکثرسازی مازاد اجتماعی شکست خورده است
و این موضوع راه را برای دخالت های بالقوه مفید دولتی باز میکند
اساسا تا زمانی که بازارها به خوبی عمل کنند
به شکلی رقابتی
فرصتی برای بهبود اوضاع از جانب دولت وجود ندارد
دولت تنها اوضاع را بدتر میکند
این تنها زمانی است که بازارها شکست میخورند
که انحصار طبیعی یک مثالش است
که دولت میتواند ورود کند و بالقوه اوضاع را بهتر کند
لزوما اوضاع را بهتر نمیکند
اما حداقل فرصتی برای بهبود اوضاع بوجود می آید
سوالی در این مورد هست؟
خوب آخرین چیزی که میخواهم امروز در موردش صحبت کنم
مثالی است که در حد وسط انحصار طبیعی و عدم انحصار طبیعی قرار میگیرد
چیزی که ما بهش میگوییم بازار منازع پذیر
بازار منازع پذیر
بازار متازع پذیر، بازاری است که میگوید
انحصار طبیعی وجود دارد اما آنقدر وسیع نیست
که اگر سود بسیار بالا رفت، دیگران نتوانند وارد بازار شده و رقابت کنند
یا اینطور میتوان گفت که
تنها به این خاطر که انحصار وجود دارد
به این معنا نیست که قدرت بازار بسیار بالایی وجود داشته باشد
تنها به این خاطر که انحصار وجود دارد
به این معنا نیست که قدرت بازار بسیار بالایی وجود داشته باشد
پس انحصار طبیعی ای را با هزینه ثابتی نسبتا پایین در نظر بگیرید
هزینه ثابتی که وجود دارد اما سرسام آور نیست
تا جایی که شرکت انحصاری ای که اول وارد بازار شده است
سود را نزدیک به هزینه حاشیه ای نگه دارد هیچ کس دیگری ورود نمیکند
تا جایی که سود را نزدیک به هزینه حاشیه ای نگه دارد
هیچ کس دیگری ورود نمیکند، حتی اگر سود کوچکی بکند
چون در آن صورت هیچ کس نمیتواند درآمد بدست بیاورد
و هزینه ثابت را پوشش دهد
هیچ کس نمیتواند ورود کند هزینه ثابت را بپردازد
و همچنان پول در بیاورد
هیچ کس هیچگاه ورود نخواهد کرد
اما اگر قیمت خیلی بالاتر از هزینه حاشیه ای قرار گیرد
در آن صورت یکی میگوید که خوب خیلی سود به دست می آید
هزینه های ثابتم را پوشش خواهد داد
ورود میکنم
منظورمان از بازار نزاع پذیر این است
بازاری که با انحصار میتواند وجود داشته باشد
و میتواند با پول در آوردن یک نفر وجود داشته باشد
و با اینحال در نهایت ورود آسان کافی وجود دارد
در واقع شرکت انحصاری مجبور است که تقریبا مانند شرکتی رقابتی رفتار کند
بنابراین یکجورایی فشار بازار روی شرکت انحصاری وجود دارد
برآیند عجیبی است که در آن بازار انحصاری داریم
اما قیمت گذاری نزدیک به سطوح رقابتی است
در نتیجه این خطر ورود
حالا مشهورترین مثال این شرایط در خطوط هوایی است
و مقررات زدایی در خصوص خطوط هوایی
تا دهه 70 میلادی روش کار خطوط هوایی در ایالات متحده به این شکل بود که
شرکت های هوایی خصوصی وجود داشت
بسیاری از آن ها دیگر وجود ندارند
ایسترن و پن ام از خطوطی هستند که نمیشناسیدشان و دیگر وجود ندارند
و آن ها قانونمند بودند
چندانحصاری قانونمندی بودند
هنوز در مورد چندانحصاری صحبت نکرده ایم
تعداد کمی شرکت بودند که با یکدیگر رقابت میکردند
اما به شکل انحصاری در نظرش بگیرید
در واقع انحصاری قانونمند بودند
بویژه روی مسیرهای هوایی مختلف انحصار داشتند
بنابراین اتفاقی که می افتاد این بود که دولت میگفت نیویورک به بوستن
این مسیر هوایی مال خطوط هوایی ایسترن است
و آن شرکت در آن خط بدون رقابت پرواز میکرد
اما به خاطر اینکه اطمینان حاصل کنیم که سر مشتری کلاه نمیگذارند
قیمت هایشان را قانونمند خواهیم کرد
پس ایسترن ایرلاین، تو بدون رقابت پرواز میکنی
اما قیمتی که میتوانی از مشتری طلب کنی را قانونمند خواهیم کرد
و این به این خاطر بود که دولت خطوط هوایی را به چشم شرکت های انحصاری طبیعی میدید
دولت میگفت که ببینید، هواپیماها خیلی بزرگ و گرانقیمت هستند
برای تبدیل شدن به خطوط هوایی هزینه ثابت بسیار زیادی باید پرداخت شود
بنابراین به عنوان انحصار طبیعی در نظرش میگیریم
و قانونمندش خواهیم کرد
با اینحال اقتصاددان ها و متخصصان کم کم به این نکته اشاره کردند
که نه، این در واقع بازاری خیلی نزاع پذیر است
که مشخص شده است که تولید هواپیما آنقدرها هم هزینه بر نیست
کلی هواپیمای قدیمی تر است که میتوان بازسازی کرد و غیره...
و اساسا این بازاری است که در آن
اگر دولت آن را در معرض رقابت قرار دهد
میتوان در واقع...
این خطر ورود میتواند در نهایت قیمت ها را کاهش دهد
و اساسا پس از بحث های بسیار دولت در واقع خطوط هوایی را مقررات زدایی کرد
یکی از مهمترین تغییرات در سیاست دولت در سالهای دهه 70 مقررات زدایی از خطوط هوایی بود
و چه اتفاقی افتاد؟
خوب سه اتفاق افتاد
اول از همه قیمت ها بسیار نزول کرد
قیمت ها تقریبا یک سوم نزول کرد
قیمت پرواز از نقطه الف به ب، یک سوم کاهش پیدا کرد
مورد دیگر جاها شدیدتر بود
زمانی که دانشجوی ام آی تی بودم
میتوانستم به ازای هر مسیر 19 دلار از بوستون به نیویورک پرواز کنم
خط هوایی ای به نام پیپلز اکسپرس وجود داشت
که در موج مقررات زدایی در سال های دهه 80 به بازار آمده بود
پیپلز اکسپرس...
اعجاب آور بود
نمیدانم هواپیماهایشان را چطور سرهم کرده بودند
و نکته اش این بود که حتی بلیط هم نمیخریدیم
میرفتیم و در صف می ایستادیم
میگذاشتن وارد هواپیما شویم
و زمانی که هواپیما پر میشد، پرواز میکردند
و داخل هواپیما پول را میگرفتند
هنوز نمیدانم که اگر پول نداشتیم چکار میکردند
مینداختنمون پایین یا با چتر بیرون مینداختنمون یا چی ؟
نمیدانم چکار میکردند
اما به معنای واقعی کلمه وسط راهرو
با یک دستگاه کارتخوان می آمدند
و در داخل هواپیما پول را میگرفتند
به معنای واقعی کلمه از سفر با اتوبوس ارزان تر بود
فوق العاده بود 19 دلار برای هر مسیر
بنابراین قیمت ها خیلی، خیلی کاهش پیدا کردند
تاثیر دومش این بود که مسیرهای هوایی بسیار بیشتری به مصرف کنندگان عرضه شد
ناگهان مسیرهای هوایی ای که دولت گفته بود، نه، سوآور نیست
نباید روی آن مسیر پرواز کنید
ورودی های جدید گفتند که نه دولت، سود آور است
تو ساختار هزینه را غلط برآورد کردی
و پرواز از پیتزبورگ تا آکرون یا هرچی، سود آور است
نمیدانم، هرجایی که الان پرواز میکنند
الان صدها مقصد بیشتر نسبت به دهه 70 وجود دارد که میتوان به آن ها پرواز کرد
صدها و صدها مسیر هوایی که وجود نداشتند
چون قانون گذاران دولتی فرض میکردند که سودآور نیستند
اما در حقیقت سودآور بودند
وقتی که در این بازار نزاع پذیر رقابت به وجود آمد
در واقع نشان دادند که سودآور هستند
و آخرین اتفاقی که افتاد
این بود که کیفیت سفر هوایی بسیار کاهش پیدا کرد
زمانی که من کودک بودم و با هواپیما سفر میکردیم
خیلی خوب بود
یعنی کلی جای دراز کردن پا بود
کلی خوراک و فیلم و نوشیدنی رایگان میدادند
البته من زمان کودکی نوشیدنی الکلی نمیخوردم
والدینم میخوردند
در کل تجربه فوق العاده خوبی بود
حالا زیاد خوب نیست
فکر میکنم هرکدام از شما که پرواز کرده باشد میتواند تصدیق کند
این روزها برای هرچیزی هزینه میگیرند
و اگر قدتان بلندتر از 160 سانتی متر باشید به زحمت باید پاهایتان را جا بدهید
حالا، چرا این اتفاق افتاد؟
یکی بهم بگه
چرا این اتفاق افتاد؟
چرا مقررات زدایی باعث شد که از دوره ای که سفرهای هوایی بسیار راحت بود
به دوره ای برسیم که سفرهای هوایی ناراحت هستند؟
بله؟
سودآوری بیشتری دارد که افراد بیشتری را در هواپیما جا داد
البته که اینطور است اما این همیشه صدق میکرده است
همیشه بیشتر سودآور بوده است که افراد بیشتری را سوار هواپیما بکنند
همیشه سودآور بوده است که به مسافرها چیزهای خوب ندهند
این موضوع تغییری نکرده است
چه چیزی تغییر کرده است؟
بله؟
رقابت وجود دارد بنابراین مجبور هستند که بیشتر هزینه هایشان را کاهش دهند
چی شد؟
رقابت بیشتری وجود دارد
بنابراین باید هزینه های خودشان را کاهش دهند
رقابت بیشتری وجود دارد
اما پیش از این هم رقابت هایی وجود داشت
اما شما درست میگویید
تقریبا بهش رسیدید
دیگر چه؟
مصرف کنندگان تمایل به پرداخت هزینه جای دراز کردن پای بیشتر و دیگر چیزها ندارند
اساسا قبلا اگر یک مسیر هوایی با دو شرکت هواپیمایی وجود داشت
در خیلی از مسیرها گفتم دو شرکت هوایی وجود داشت
و میخواستید که رقابت کنید
چطور رقابت میکردید
نمیتوانستید از لحاظ قیمتی رقابت کنید
درسته؟
اگر ایسترن و پن ام میخواستند روی مسیر هوای بوستون به نیویورک رقابت میکردند
نمیتوانستند از لحاظ قیمتی رقابت کنند
قیمت قانونمند شده بود
روی تا جای ممکن بهتر کردن چیزهایی که میتوانستند ارائه کنند رقابت میکردند
حتی اگر مصرف کنندگان در واقع ارزشی برایش قائل نبودند
خوب زمانی که توانستند روی قیمت رقابت کنند
گفتند که خوب غذای بدرد نخور هواپیمایی ها برای مصرف کنندگان زیاد اهمیتی ندارد
حذفش خواهیم کرد و 20 درصد بهای کمتری طلب میکنیم
و میبینید که این کار را کردند
جالب اینکه، مسلما همه در مورد بد بودن هواپیمایی ها غر میزنند
اما در مورد ارزانیشان غر نمیزنند
امروزه نسبت به زمانی که من بچه بودم، پرواز کردن خیلی ارزان است
در اصل اتفاقی که افتاد این بود که از رقابت بر سر عوامل غیر قیمتی
به سمت رقابت بر سر قیمت رفتند
همیشه فشار رقابتی وجود دارد
فقط قبلا رقابت باید بر سر چیزهایی صورت میگرفت که مصرف کنندگان دوست نداشتند
اما به اندازه ای دوست داشتند که بهتر بود روی آن رقابت کنند
چون اینطور نبود که اصلا دوستش نداشته باشند
مسلما کمی دوستش داشتند وگرنه شرکت ها به خود زحمت نمیدادند
حالا به سمت نوع بهینه تری از رقابت رفته اند
که رقابت بر سر قیمت به جای کمیت ( کیفیت؟) است
بله؟
وقتی گفتید که دولت قیمت را قانونمند کرد
آیا روی سطح بالایی ای نبود که گفتید؟
نه
دولت تنها قیمت را قانونمند کرد
حالا... پس این پیروزی بزرگی برای اقتصاد بود
باریکلا اقتصاددان ها
کارمون خیلی خوب بود
اما روی یک چیز گاف دادیم
روی یک چیز گاف دادیم که پیشبینی نکردیم
که باعث شد مقررات زدایی خیلی کمتر از آنچه فکرش را میکردیم سودمند باشد
گافی که دادیم روی نظام مرکز و مدار بود
روی این حقیقت گاف دادیم که گرچه ساخت هواپیماها نزاع پذیر است
ساخت جایگاه در فرودگاه ها نزاع پذیر نیست
که تعداد محدودی جایگاه در فرودگاه ها وجود دارد
و ساخت فرودگاهی جدید فوق العاده سخت است
به جهت مقررات محیط زیستی و دیگر چیزها
این بدان معنا بود که همچنان انحصاری طبیعی ای در مورد جایگاه های فرودگاهی وجود داشت
حتی گرچه انحصار طبیعی زیادی در خصوص هواپیماها وجود ندارد
نتیجه اینکه حالا کاری که خطوط هوایی میکنند
این است که همه را به مرکز فرودگاهی خود میکشند و بعد به مدار خود پرواز میدهند
و در نتیجه به خاطر این موضوع حالا نیمه انحصارهای جدیدی داریم
بنابراین در مسیرهای الف تا ب در بسیاری از مسیر های A به B،
تنها یک شرکت هواپیمایی پرواز میکند
چون از لحاظ اقتصادی برای آن شرکت توجیه دارد
چون نقطه الف، مرکز فرودگاهی آن شرکت است
اما شرکت B نمیتواند وارد آن مرکز فرودگاهی شود
نمیتوانند گیتی در آن مرکز فرودگاهی داشته باشند
بنابراین در نتیجه عملا نمیتواند از نقطه الف به ب، پرواز کند
همسر من اهل مینیاپولیس است
باید به مینیاپولیس میرفتیم
شرکت نورث وست انحصار مسیر مینیاپولیس را در دست داشت
پس اینطور بود که میتوانستم از بوستون به لس آنجلس (مسیری دورتر)
به نصف قیمت بوستون به مینیاپولیس پرواز کنم
چرا؟ چون شرکت نورث وست کنترل تمامی جایگاه های مینیاپولیس را در دست داشت
روی آن منبع انحصار طبیعی داشتند
و اینجا بود که اقتصاددان ها به آن دقت نکرده بودند
بنابراین مقررات زدایی در برخی بازارها با کلی رقابت، جواب داد
مثلا بازار مسیر نیویورک به لس آنجلس خیلی رقابتی است
در دیگر بازارهایی که در آن مرکز فرودگاهی طبیعی وجود داشت، جواب نداد
و بنابراین یک شرکت هواپیمایی میتوانست کنترل مسیر را به دست بگیرد
یا چند شرکت هواپیمایی میتوانستند کنترل مسیر را به دست بگیرند
و به همین خاطر است که میتوان اختلافات قیمتی مزحکی را دید
به همین خاطر است که مثلا میتوانستم به قمیت 127 دلار تا بالتیمور پرواز کنم
اما هزینه پرواز به واشنگتن دی سی، 500 دلار بود
گرچه با ماشین کمتر از 1 ساعت با هم فاصله دارند
به این خاطر است که محدودیت جایگاه ها
میزان رقابتی که میتواند وجود داشته باشد را محدود کرده است
بنابراین این یکجورایی مثالی بود از جاهایی که رقابت میتواند و نمیتواند
در رابطه با انحصارهای طبیعی، جواب دهد
بسیارخوب، اجازه بدهید اینجا بحث را متوقف کنیم
در روز چهارشنبه بازخواهیم گشت
و در مورد چندانحصاری صحبت خواهیم کرد
فرداشب در امتحان موفق باشید
فرداشب هستش؟
بله، فردا شب
موفق باشید
یه لحظه همه متعجب شدند
هفته بعد...
داشتم شوخی میکردم، سرکارتون گذاشتم
هفته بعد در امتحان موفق باشید