مسیر نویسنده
نویسندگی یک پیشه است
فکر نمی‌کنم زندگی نویسندگی مثل تصمیم‌گیری این باشه که می‌خوام وکیل یا دندون‌پزشک بشم
از این جور تصمیمات نیست
فکر می‌کنم قبل از اینکه خودتون بدونین تو مسیرش قرار گرفتین
و خودتون کشف می‌کنین
اگه عقب ایستادین و از خودتون می‌پرسین باید نویسنده بشم یا نباید نویسنده بشم
اگه دارین همچین کاری می‌کنین احتمالا جواب اینه که نباید نویسنده بشم
وقتی من شروع به نوشتن کردم هیچ‌کدوم‌مون فکر نمی‌کردیم از این کار شغلی بیرون بیاد
فکر می‌کردم قراره پیشه‌مون باشه
این دو تا با هم فرق دارن
ایده‌مون درباره‌ی نویسنده بودن قراردادهای شش رقمی نبود
ایده‌مون اتاقی زیرشیروونی تو پاریس با نوشیدنی ابسنث تا رسیدن به سل بود
و ناشناخته باقی بمونیم
ناشناخته ولی وقف هنرمون
تو اون نسل ایده‌ی ما این بود
مردم خبر بهشون می‌رسه که یه نویسنده قرارداد حیرت‌انگیزی بسته
مردم فکر می‌کنن عرفش اینه
ولی نیست
عرفش اینه که بیشتر نویسنده‌ها از نویسندگی‌شون پول درنمی‌آرن
یادتون نره که خیلی از نویسنده‌های شناخته‌شده شغل دیگه‌ای هم داشتن
و من هم همیشه فرض می‌کردم قراره شغل دیگه‌ای داشته باشم
هیچوقت فکر نمی‌کردم شغلم نویسندگی بشه
هرچند این اتفاق افتاد ولی چیزی نبود که بهش فکر کرده باشم
و هیچ دفترچه راهنمایی نبود که بگه چجوری با چالش‌های شغلی‌تون مواجه بشین
چون بیاین روراست باشیم اصلا آسون نیست
سبک زندگی آسونی نیست
مثل اینه که مردم می‌خوان بازیگر بشن
می‌دونن چقدر سخته؟
باید واقعا بخواینش
می‌تونین از نویسندگی کار و کاسبی راه بیاندازین اگه بخواین کتاب‌های قالبی بنویسین
این کار رو هم می‌تونین انجام بدین
می‌تونین تو ژانر مشخصی بنویسین که قالب داره
و خود انتشارات بهتون می‌گه چجوری بنویسین
که در اون صورت مسئله دیگه چالش‌های کار نیست مسئله تیک زدن مربع‌های کنار چند مورده
اولین بوسه تو صفحه‌ی سی و دو
پیش اومدن کدورت تو صفحه‌ی پنجاه و هفت
اولین رابطه‌ی جنسی تو صفحه‌ی...
اینجور کتاب‌ها اینجوری نوشته می‌شن
ولی فکر نمی‌کنم بخواین چنین چیزی بنویسین
هدیه
حالا می‌خوایم درباره‌ی کتاب لوییس هاید هدیه صحبت کنیم
که تنها کتابیه که به نویسنده‌های تازه‌کار پیشنهاد می‌کنم
کتاب‌های زیادی هستن که بهتون می‌گن چطور بنویسین
کتاب‌های زیادی هستن که می‌گن اون نویسنده چطور به نوشتن نگاه می‌کنه
هدیه در این مورد نیست
دقیقا درباره‌ی نوشتن هم نیست
هر چند اینجوری شروع می‌شه چون لوییس هاید به خودش می‌گه من شاعرم، چرا پولدار نیستم؟
پس از اینجا شروع می‌کنه
و درباره‌ی این تفکر صحبت می‌کنه
که درست هم هست
که تو جامعه‌ی ما دو راه برای رد و بدل چیزهای مختلف وجود داره
اما اغلب فقط درمورد یکی از اون‌ها صحبت میشه
اونی که معمولا در موردش صحبت می‌شه نوع تجاریه
پول رو می‌دین کالا رو می‌گیرین
نوع دیگه هدیه دادنه
و قوانین هدیه دادن فرق می‌کنه
هر نوع اثر هنری، چه نقاشی باشه چه موسیقی یا کتاب
باید از اقتصاد کالایی عبور کنه یعنی کتابی که از مغازه می‌خرین
و اگه اون فرد کتاب رو دوست داشته باشه وارد اقتصاد هدیه می‌شه
هدیه‌ها متقابل ان
و در قبال‌شون مسئولیتی به وجود میاد
یا باید معامله‌ی بمثل کنین
یا بدینش به نفر بعدی
که اون هم بده به نفر بعدی
و اینجوری اثر هنری رو تو قلمروی هدیه قرار می‌ده
برای همین می‌گیم یه فرد بااستعداد مورد نعمت قرار گرفته
نمی‌گیم موهبت اقتصادی داره
می‌گیم از نعمت استعداد برخورداره
گاهی هنرمند به واسطه صفات ارثی و محیط از نعمت استعداد برخوردار می‌شه
اما علاوه بر اون یک هنرمند همیشه به واسطه‌ی هنرمندهای دیگه از نعمت استعداد برخورداره
چه اون هنرمندها دیگه به معنای عادیش زنده نباشن، که معمولا همین‌طوره
چه اون هنرمندها هنرمندهای پیرتری باشن که مربی ما می‌شن
بعد باید با اون نعمت کار کنین
اگه تصمیم بگیرین این کار رو بکنین باید زحمت اون نعمت رو بکشین
باید تمرین کنین باید کار انرژی‌بر یادگیری هنرتون رو انجام بدین
و بتونین به طور کامل از نعمتی که گرفتین استفاده کنین
موفقیت هنری در مقابل تجاری
برای کتاب چهار احتمال وجود داره
کتاب خوبی که خوب فروش می‌ره
کتاب بدی که خوب فروش می‌ره
کتاب خوبی که خوب فروش نمی‌ره
و کتاب بدی که خوب فروش نمی‌ره
و بین این چهار احتمال اونی که واقعا نمی‌خواین چهارمیه
نمی‌خواین کتاب بدی بنویسین که فروش هم نمی‌ره. این خیلی خیلی وحشتناکه
ولی کتاب خوبی که خوب فروش می‌ره
کتاب بدی که خوب فروش می‌ره حداقل تا حدی جبران مافات می‌شه
کتاب بدیه ولی حداقل بهتون پول می‌رسه
کتاب خوبی که خوب فروش نمی‌ره حداقل می‌دونین که کتاب‌تون خوبه
ولی تو دنیای هنر هیچ چیز غیراجتناب‌پذیری وجود نداره
همه‌چیز خیلی ریسک داره
ممکنه خیلی بااستعداد باشین
ممکنه همه‌ی کارهای لازم رو بکنین ممکنه چیزی فوق‌العاده بسازین
و اثرتون تو عدم ناپدید می‌شه
شاید بعدا یکی کشف‌ش کنه و این اتفاق هم اغلب می‌افته
برای هنرمند دیگه تو عدم ناپدید شده
ولی بعدا یکی پیداش می‌کنه به توانایی‌های بالقوه‌ش نگاه می‌کنه
و اون رو به عنوان هدیه دریافت می‌کنه
و بعد از مرگ هنرمند مثلا ون گوگ نقاش رو ببینین
یه قرون هم پول در نیاورد یه دونه از نقاشی‌هاش رو هم نفروخت
حالا همه‌ی دنیا قدرش رو می‌دونن
پس این اتفاقات هم ممکنه بیافته
ولی هیچ‌چیز غیرقابل‌اجتناب نیست
تسلیم نشوید
کتاب‌های موفق زیادی توسط انتشارات‌های متعدد رد شده بودن
تا بالاخره یه نفر زیبایی‌شون رو دیده
یکی از اون‌ها مجموعه‌ی هری پاتر بود
که فکر می‌کنم بیست انتشارات یا بیشتر ردش کرده بودن
یکی دیگه کتاب زیر کوه آتش‌فشان اثر مالکوم لاوری بود
این اتفاق می‌افته
هرکسی بلافاصله نمی‌بینه که این کتاب فوق‌العاده‌ای برای انتشاره
خواهران برونته رو خیلی نهی می‌کردن
اول برای مجموعه اشعارشون
تاریخچه‌ی نقدهایی که به جین ایر و بلندی‌های بادگیر وارد شده خیلی جالبه
بلندی‌های بادگیر رو که الان اثر یک نابغه می‌دونن افراد زیادی تحقیر کرده بودن
به خصوص وقتی معلوم شد نویسنده‌اش یه زنه که اون موقع کاری غیراخلاقی درنظر گرفته می‌شد
یکی از بدترین اتفاقاتی که سر من اومد این بود که در سنین کم رمانی نوشتم
که هیچ‌وقت منتشر نشد
قبل از کتاب زن خوردنی بود که بالاخره منتشر شد
بعد از ماجراهای زیاد
پس اون رمان رو نوشتم و با ماشین تایپ دستی‌م اون رو تایپ کردم
بعد دادمش به کسی که واقعا می‌تونست تایپ کنه و دوباره تایپش کردن
و فرستادم برای ناشرهای مختلف ولی هیچ‌کس نمی‌خواست چاپش کنه
هرچند یک ناشر من رو دعوت کرد به نوشیدن چای عصرونه
و پرسید می‌تونم پایان کتاب رو عوض کنم؟
پایان‌بندی اون رمان جلوتر از زمان خودش بود سال ۱۹۶۴ بود
و شخصیت اول زن داستان می‌خواست تصمیم بگیره که
شخصیت اول مرد داستان رو از روی سقف پرت کنه پایین یا نه
خیلی جلوتر از زمان خودش بود من هم گفتم فکر نمی‌کنم بتونم پایانش رو عوض کنم
خم شد روی میز و با دست آروم زد روی دست من و گفت
کاری از دست ما برنمیاد؟
با همین کلمات
یعنی مشخصه که عقلت سر جاش نیست شاید تو این مورد بتونیم بهت کمک کنیم
این اولین تجربه‌ی من با انتشارات بود
ولی هیچ‌چیز جلوی من رو نگرفت تا رمان بعدی خودم رو بنویسم
که خیلی لحنش فرق می‌کرد
و حتی عجیب‌تر بود
از رابرت لوییس استیونسون الهام بگیرین
داستان نوشته شدن جزیره‌ی گنج
داستان فوق‌العاده‌ایه
رابرت لوییس استیونسون به آخر خط رسیده بود
ورشکسته بود مریض بود
خونه‌ی پدر و مادرش زندگی می‌کرد
تازه ازدواج کرده بود
و تازه سه رمان اولش رو آتیش زده بود چون فکر می‌کرد اصلا خوب نبودن
تو اون خونه پسربچه‌ای دوازده ساله بود که نقاش‌کشیدن رو دوست داشت
رابرت لوییس استیونسون هم برای اینکه کنارش بمونه با اون نقاشی می‌کشید
نقاشی جزیره‌ای رو با آبرنگ کشید
یه نقشه کشید
و چون شبیه جزیره‌ای استوایی بود روش چند تا درخت نخل کشید
بعد جایی از اون یه گنج دفن‌شده قرار داد
و اون‌قدر نقشه‌ی خوبی بود و اون‌قدر مجذوبش شد که شروع کرد به نوشتن داستان درباره‌ی اون
و فصل اول جزیره‌ی گنج همین نقشه است
تو صندوق دریایی مسافرخانه‌ی دریادار بنبو
و کم‌کم داستانی که داشت می‌نوشت رو برای خونواده‌ش خوند
اون‌ها خیلی مجذوبش شده بودن و می‌خواستن بیشتر بدونن
یکی از دوستانش که ناشر بود به دیدنش اومد
رابرت لوییس استیونسون نسخه‌ی دست‌نویس رو نشونش داد
ناشر گفت فوق‌العاده است می‌خوام چاپش کنم
و رابرت لوییس استیونسون به سد نویسنده برخورد
حالا مجبور بود از سد نویسنده بگذره
تونست این کار رو بکنه و کتاب رو تموم کرد
نسخه‌ی دست‌نویس رو همراه با نقشه فرستاد و ناشر نقشه رو گم کرد
ولی
نقشه طوری تو ذهنش حک شده بود
که دوباره کشیدش
پس نقشه‌ای که تو جزیره‌ی گنج می‌بینیم دومین نقشه است
نقشه‌ی اصلی نیست اون نقشه‌ای که باعث شروع داستان شد
نقشه‌ایه که از خاطره‌ی اون کشیده شده
بعد اون کتاب به موفقیت بین‌المللی رسید
داستان خوبی نیست
نامه‌ی شما به جهان
چه چیزی داستان‌نویس‌ها رو از انواع دیگه‌ی قصه‌گوها جدا می‌کنه؟
چه چیزی یه داستان نوشته‌شده رو از مثلا یه اپرا جدا می‌کنه؟
یا از باله، از نمایش
از نقاشی؟
خب اول از همه توی داستان نوشته‌شده همیشه فاصله‌ای در زمان وجود داره
بین فردی که داستان رو می‌نویسه و فردی که داستان رو دریافت می‌کنه
اگه مثلا نمایش یا اپرایی باشه که داره زنده اجرا می‌شه
اجراکننده‌ها و دریافت‌کننده‌های اجرا در یک مکان و یک زمان قرار دارن
برای همین بلافاصله واکنش منتقدها رو می‌بینین
و معمولا این باعث می‌شه قصه‌گو داستانش رو عوض کنه
تا به مذاق مخاطبی که همونجاست خوش بیاد
ولی اگه یه کتاب واقعا کتاب بنویسین یه کتاب کتاب‌طور
که فرد زمانی کتاب رو دریافت می‌کنه که تمام صفحاتش داخلش باشن
نمی‌تونین این کار رو بکنین
اگه کتاب می‌نویسین زمانی که دارین کتاب رو می‌نویسین و مکانی که در اون کتاب رو می‌نویسین
همیشه با زمان و مکانی که خواننده اون رو می‌خونه فرق می‌کنه
به قول امیلی دیکنسون این نامه‌ی من به جهان است
نامه است می‌نویسین، پست می‌کنین
شاید اون طرف به دست کسی برسه
اخیرا پروژه‌ای انجام دادم به اسم کتابخانه‌ی آینده‌ی نروژ
مسئول پروژه هنرمندی بود به اسم کیتی پترسون
و شامل جنگلی از درخت‌ها می‌شه که تا صد سال رشد می‌کنن
و تو هر کدوم از اون سال‌ها
یه نویسنده دست‌نوشته‌ای تحویل می‌ده
از کلمات
هرچیزی می‌تونه باشه
رمان، شعر
نمایشنامه، زندگینامه نامه، یک کلمه
تو یه جعبه‌ی مهروموم شده
می‌ده به کتابخانه‌ی آینده‌ی نروژ و اونجا نگه‌ش می‌دارن
و در سال صدم همه‌ی جعبه‌ها باز می‌شه
و درخت‌هایی به تعداد کافی از اون جنگل که رشد کرده بریده می‌شه
تا گلچین کتاب‌های کتابخانه‌ی آینده‌ی نروژ رو باهاشون چاپ کنن
من اولین نویسنده برای این پروژه بودم
یه دعوت‌نامه براتون می‌فرستن و در جوابش یا می‌تونین بگین
شما دیوانه‌اید
یا می‌گین من هم پایه ام
مردم ممکنه بگن چرا باید بخوای کتابی بنویسی که هیچ‌کس تا صد سال نمی‌خونه
انگیزه‌ی من اون ناشناخته‌ی بزرگه
ولی خیلی حرکت امیدوارانه‌ایه
یعنی جایی در آینده هنوز خواننده‌ای وجود داره
هنوز آدم وجود داره
هنوز جنگلی در نروژ وجود داره
هنوز کتابخانه‌ای وجود داره
و هر نویسنده‌ی فعالی فرضش بر اینه که در آینده خواننده‌ای وجود داره
خواننده‌ی ایده‌آل شما
چیزی به اسم خواننده‌ها به عنوان جمع وجود نداره
همیشه فقط یک خواننده‌ی مفرد وجود داره
پس می‌تونین اون خواننده‌ای رو در نظر داشته باشین که می‌خواین توجه‌ش رو جلب کنین
اون مخاطب شماست
نه اون دسته آدمایی که چیزایی می‌گن مثل من هیچ‌وقت علمی‌تخیلی نمی‌خونم
یا فقط از نویسنده‌های مرد کتاب می‌خونم چیزایی مثل این
خواننده‌ی شما اونا نیستن
خواننده‌ی شما کسیه که امیدوارین شوخی‌هاتون رو بفهمه
یا سرنخ‌هایی رو که این‌جا و اون‌جا می‌ذارین می‌گیره
عمق کاراکترهای شما رو درک می‌کنه
از چرخش‌های سرنوشت و شرایط تو کتاب‌تون به وجد بیاد
و جاهای درستش گریه کنه
جاهای دیگه بخنده
و کتاب رو که گذاشت کنار فکر کنه وای عجب کتابی
خواننده‌ی شما اونه