مطالعه‌ی موردی داستان گمانه‌زن: سرگذشت ندیمه
مقدمه
سرگذشت ندیمه در مورد جامعه‌ای در آینده است که جای ایالات متحده‌ی امروز رو گرفته
و اسمش گیلیاده
و سرگذشت یکی از ساکنین اون جامعه رو دنبال می‌کنیم
جامعه‌ایه که مردم رو به کاست‌ یا طبقات مختلف تقسیم کرده
از روی نوع لباسی که می‌پوشن شناخته می‌شن
و به زنان مشخصی که توانایی نادر بچه‌دارشدن رو دارن ندیمه گفته می‌شه
ندیمه‌ها در اختیار بالاترین طبقات جامعه و زنان‌شون قرار می‌گیرن
تا برای اونا نقش مادر جانشین رو بازی کنن
بعد بچه‌ها به زن‌ها می‌رسه
و ندیمه باید بذاره و بره
نقش‌شون تو جامعه اینه و ما یکی از این زن‌های ندیمه رو دنبال می‌کنیم
این داستان مستقیم از انجیل گرفته شده
و اسماْ همون نوع انجیلی تمامیت‌خواهیه
تو انجیل دو زن هستن به اسم‌های ریچل و لیا
بین‌شون مسابقه‌ی بچه‌زایی برگزار می‌شه
و برای اینکه بچه‌ی بیشتری داشته باشن از ندیمه‌هاشون کمک می‌خوان
به واسطه‌ی ندیمه‌ها بچه میارن ولی خودشون اسم بچه رو انتخاب می‌کنن و نگه‌ش می‌دارن
از روی این داستان مدل‌برداری شده
مثل حکومت زیر نظر هیتلر که مادرهای بیولوژیکی وجود داشتن
که اگه عضو اسکادران حفاظت بودین می‌تونستین بیشتر از یه زن داشته باشین
برای اینکه بچه‌های عضو اسکادران حفاظت بیشتری تولید کنین
اون زمان من برلین شرقی زندگی می‌کردم
دیوار دور برلین شرقی هنوز برداشته نشده بود
و در نتیجه همه‌ی این‌ها رو از نزدیک می‌دیدم
چیزی که باعث شروعش شد مکالمه‌ای بود که با یکی از دوستانم داشتم
و چیزی که در موردش حرف می‌زدیم این ایده بود که اون موقع تو
ذهن بعضی آدما بود که می‌گفتن زن‌ها باید برگردن تو خونه‌هاشون
اگه قرار باشه زن‌ها رو برگردونین تو خونه چجوری می‌خواین این کار رو بکنین؟
این مشکلی بود که باید حل می‌شد
الهام
سرگذشت پیشخدمت از سه پیکره‌ی دانش گرفته شد
یکی فرقه‌ی پروتستان‌های پارسا در قرن هفده
که قلعه‌هاشون تو شهر کمبریج ایالت ماساچوست بود، جایی که این رمان اتفاق می‌افته
هاروارد اول یک حوزه‌ی علمیه‌ی دینی بود
و در قرن هفدهم فرقه‌ی پارسایان دموکرات نبود
جامعه‌ی دموکراسی نبود جامعه‌ی حکومت روحانیون بود
و قوانین جالبی داشتن
مثلا با دست اشاره کردن و خندیدن خیلی مکروه بوده
کوئیکرها همین طور علاقه‌ای به اعضای فرقه‌ی کوئیکر نداشتن
چند نفر از اعضای اون فرقه رو اعدام کرده بودن
در مورد این فرقه تحقیق کرده بودم چون مجبور بودم
باید ندانسته‌هام رو از بین می‌بردم و خوش‌شانس بودم که مردی به اسم پری میلر کنارم بود
که بنیان‌گذار رشته‌ی مطالعات آمریکا و دانشگاه‌های آمریکا بود
و اون زمان هنوز استاد این رشته بود
در ضمن به چند نفر از اجداد من هم مربوط می‌شد، چند نفر از کوئیکرهایی که اعدام شدن
برای همین خیلی به این موضوع علاقه داشتم
این یکیش بود
شماره‌ی دو
مطالعه‌ی من درباره‌ی آرمانشهرها و پادآرمانشهرها به عنوان فرم ادبی بود
من یکی از اون نوجوون‌هایی بودم که دنیای قشنگ نو رو می‌خوندم
و ۱۹۸۴ رو می‌خوندم
تقریبا همون زمانی که تازه منتشر شده بودن
نسخه‌ی جلد گالینگور چاپ اول هنوز هم دارمشون
از این قبیل کتاب‌ها ری بردبری، جان ویندم
وقتی نوجوون بودم این کتاب‌ها رو به خودم تزریق می‌کردم و همیشه می‌خواستم یکی بنویسم
ولی بیشتر این کتاب‌ها از نظرگاه یه مرد بود
برای همین فکر کردم جالب می‌شه اگه یکی از این جامعه‌های پادآرمانشهری رو برعکس کنم
و ببینم از نظرگاه زنی که در اون جامعه است چه حسی داره
و سومین سؤال این بود که اگه ایالات متحده حکومتی تمایت‌خواه داشته باشه چی می‌شه
چون تمامیت‌خواهی سومین پیکره‌ی دانش من بود
چون سال ۱۹۳۹ به دنیا اومده بودم آشنایی زیای با این حکومت‌ها داشتم
در بخشی از بعضی از اون‌ها زندگی کرده بودم
اگه ایالات متحده حکومت تمامیت‌خواهی پیدا می‌کرد، چه نوع تمامیت‌خواهی‌ای می‌شد؟
نمی‌شد سلام،‌اسم من بابه و من کمونیستم
و اون شخصیت نمی‌شه رهبر دلیر شما
احتمال همچین اتفاقی خیلی کمه
پس اگه این نبود چی بود؟
فکر کردم به احتمال زیاد یه جور حکومت دینی اصول‌گرایانه می‌شه
و در دهه‌ی ۱۹۸۰ بازخیزی چنین تفکری رو تو ایالات متحده دیدیم
پس بهتره یادمون نره که اگه ایالات متحده با واقعه‌ی پرل هاربر وارد جنگ جهانی دوم نمی‌شد
ممکن بود کسی مثل چارلز لیندبرگ رو برای ریاست‌جمهوری انتخاب می‌کردن
یه طرفدار حزب فاشیست
پس این یکی خیلی از احتمالات واقعی دور نبود
و اون زمانی که من داشتم می‌نوشتم هر چند دهه‌ی ۸۰ بود
و جنبش‌های حقوق بشر اتفاق افتاده بود
اصلا تو وضعیتی نبودیم که تمام افراد کشور برابر در نظر گرفته بشن
و حقوق برابر داشته باشن
و هنوز هم نداریم
پس تمام این ایده‌ها روی هم جمع شد
قانونی که برای این کتاب گذاشتم این بود که
هیچ کدوم از اتفاقاتی که تو کتاب به وقوع می‌پیونده
نباید تو دنیای واقعی، زمانی و جایی اتفاق نیافتاده باشه
و برای همین تحقیقات زیادی جمع‌آوری کردم
و دلیلم برای این قانون این بود که نمی‌خواستم کسی بگه
قطعا قوه‌ی تخیل عجیب و شیطانی و پیچیده‌ای داری که این چیزای بد رو از خودت ساختی
از خودم نساختم
این یکی از کاربردهای تحقیق در رمانی مثل اینه
تحقیق
بیاین بعضی از تحقیقات رو ببینیم
این‌ها همه به اواسط دهه‌ی هشتاد مربوط می‌شه
اتهام شتسشوی مغزی
کاتولیک‌ها می‌گویند فرقه‌ای در حال پیشروی است
این درباره‌ی اعضای یک فرقه‌ی مذهبی هزار و صد نفره است
که شستشوی مغزی می‌کنن
و زنان رو مطیع کردن
ارتباط اجتماعی با خارج از فرقه رو نهی می‌کردن
ازدواج تعیین‌شده داشتن
و پیروان نوجوان رو برای تلقین به «خانواده‌ها» می‌سپردن
از خودم نساختم
خب این هم از این. این از فرقه‌های کاتولیک بود. ولی از این فرقه‌ها زیاد بوده
یکی اواسط دهه‌ی هشتاد گفته بوده رفتار با زن‌ها خیلی اسلامیه
شستشوی مغزی
جمعیت امید
و غیره
واقعا مردم رو مجبور نمی‌کردن به این فرقه بپیوندن
ولی به همسر هماهنگ‌کننده‌ها می‌گفتن «ندیمه»
همون طور که گفتم از خودم نساختم
ولی این که در هر صورت مستقیم از انجیل گرفته شده
مثلا تحقیقات زیادی درباره‌ی مورمون‌ها کرده بودم
و درباره‌ی برده‌داری در آمریکا
کی اجازه‌ی خوندن داشته کی اجازه‌ی خوندن نداشته
راه‌آهن زیرزمینی
سرگذشت ندیمه مسیر فراری مشابه این داره
این تحقیقات رو که بررسی کنین با تلاش‌هایی به طرق مختلف برای کنترل تولیدمثل برمی‌خورین
که یا مردم رو مجبور کنن بیشتر بچه بیارن یا مجبور کنن کمتر بچه بیارن
حکومت‌های تمامیت‌خواه خیلی این کار رو می‌کنن
چون می‌خوان واقعا برای جامعه برنامه‌ریزی کنن
و بعضی وقت‌ها این تلاش‌ها به شدت از مسیر خارج می‌شه
مثلا چائوشسکو در رومانی زن‌ها رو مجبور کرده بود که چهار بچه داشته باشن
هر ماه ازشون تست حاملگی می‌گرفت و اگه حامله نبودن باید توضیح می‌دادن چرا
و قطعا یعنی مردم باید بچه‌هایی می‌آوردن که تمام حمایت ازشون رو نداشتن
و می‌ذاشتن یتیم‌خونه
و این موقعیت خیلی بدی تو رومانی به وجود آورد
این توی یادداشت‌های تاریخی سرگذشت ندیمه هم پیدا می‌شه
تو یادداشت‌ها به خیلی از این اتفاقات اشاره کردم
پس شد این اتفاقات، فرقه‌ها، کارت‌های اعتباری
چجوری پول کسی رو قطع می‌کردین
پس اگه می‌خواستین زن‌ها رو برگردونین تو خونه اون پیشرفت
اقتصادی‌ای که تو مثلا صد و پنجاه سال گذشته داشتن رو معکوس می‌کنین
زن‌ها از موقعیتی که کنترلی روی پول خودشون نداشتن
یا نمی‌تونستن کاری بجز کارهای خدماتی داشته باشن بیرون اومدن
از اون موقعیت بیرون اومدن و وارد قرن بیستم و قرن بیست و یکم شدن
که حق کنترل وضعیت مالی خودشون رو پیدا کردن
می‌تونستن خودشون حساب بانکی داشته باشن
خونه داشته باشن
این جور چیزها
پس چجوری می‌تونین برشون گردونین تو خونه؟
باید فورا این امکانات رو قطع کنین دسترسی به پول رو قطع کنین
و متأسفانه کارت اعتباری بهتون اجازه‌ی چنین کاری رو می‌ده
اگه بخواین خیلی سریع می‌تونین
در واقع هر نوع مرتب‌سازی و برچسب‌زنی الکترونیک چنین قدرت کنترلی به شما می‌ده
جوری که قبلا ممکن نبود
پس این هم از کارت اعتباری
و پیشنهاد می‌کنم پول نقد رو کنار نذارین
پول نقد در واقع خیلی سیال‌تر از پول کارت اعتباریه
و خیلی سخت‌تر می‌شه دسترسی شما به پول نقد رو کنترل کرد
پول نقد می‌تونه مشکل امنیتی پیش بیاره
ممکنه فرار مالیاتی اتفاق بیافته غیره و غیره
این خبر مربوط می‌شه به ژانویه‌ی هزار و نهصد و هشتاد و چها
مردم همون موقع هم داشتن به کنار گذاشتن پول نقد فکر می‌کردن
این کار رو نکنین
نمادنگاری
بعضی وقت‌ها طراحی‌های کوچیکی انجام می‌دم
از چیزایی که تو کتابام هست
سرگشت ندیمه خیلی به لباس وابسته است
چون مثل جامعه‌ی قرون وسطی کاملا تعیین‌شده است که کی چی می‌پوشه
لباس فرم ندیمه‌ها مشخصه که از راهبه‌ها الهام گرفته شده
و همچنین از روی طرح بسته‌بندی پاک‌کننده‌های اولد داچ کلینزر در دهه‌ی ۱۹۴۰
که عکس زن ترسناکی رو داشت که چوب نازکی دستش گرفته بود
که مثلا داشت کثیفی رو تعقیب می‌کرد
که سرپوشی داشت که صورتش رو می‌پوشوند
فکر می‌کنم این تصویر وقتی بچه بودم تو ذهنم حک شده
خیلی شخصیت رازآلودیه
رنگ لباس فرم‌ها رو قرمز انتخاب کردم
چون رنگ نمادین و به‌یادموندنی‌ایه
هیچ کدوم از این ایده‌ها به طور ویژه‌ای جدید نبودن و واقعا هم جدید نبودن
اون موقع جدید نبودن
و چشم
چشم لوگوی مشخص سازمان مخفیه
و بعضی وقتا روش بال هم داره
به افراد سازمان مخفی تو اون رژیم می‌گن چشم‌ها
همون آدمایی که همه‌ی کارهای ناخوشایند جاسوسی رو انجام می‌دن
چشم رو از روی پول آمریکایی برداشتم
که اساسا چشم فراماسونریه که روی مهر آمریکاست
ولی همچنین چشم خداست که بر همه‌چیز حکمرانی می‌کنه و همه‌چیز رو می‌بینه
خصوصیت حکومت‌های تمامیت‌خواه اینه که خیلی به لوگو و طراحی اهمیت می‌دن
و این حکومت تمامیت‌خواه هم فرقی با بقیه نداره
اگه هیتلر رو تو دانشکده‌ی هنر قبول می‌کردن تاریخ جهان خیلی متفاوت می‌شد
چون وقتی طراحی لباس و صحنه انجام می‌داد خیلی راضی بود
من این خصوصیت رژیمش رو خیلی دوست داشتم
فیلمی در این مورد هست به اسم معماری رستاخیز
که به علایق معماری هیتلر می‌پردازه
می‌فهمین چرا توی دانشکده‌ی هنر پذیرفته نشده چون با اینکه می‌تونسته ساختمون بکشه
نمی‌تونسته آدم بکشه
تقریبا اصلا نمی‌تونسته
این خصوصیت چه چیزی رو نشون می‌ده؟