WEBVTT

00:00:03.547 --> 00:00:08.000
ادبیات گمانه‌زن

00:00:08.195 --> 00:00:11.414
ادبیات گمانه‌زن داریم و ادبیات علمی‌تخیلی

00:00:11.578 --> 00:00:15.656
و ادبیات فانتزی علمی‌تخیلی داریم 
و ادبیات فانتزی

00:00:15.969 --> 00:00:21.086
و همه‌ی این‌ها رو می‌شه زیر چتر بزرگی
به اسم داستان‌های شگفت گذاشت

00:00:21.688 --> 00:00:28.313
داستان‌های شگفت ناتورالیست نیستن
(طبیعت‌گرا)

00:00:28.586 --> 00:00:33.555
تو دنیای خودمون نیستن

00:00:33.875 --> 00:00:36.250
یعنی اینجا و حالا، امروز

00:00:36.742 --> 00:00:43.602
ادبیات گمانه‌زن راهی برای بررسی احتمالاتیه
که در ذات جامعه‌ی امروز ما وجود داره

00:00:43.750 --> 00:00:47.625
ولی هنوز کاملا فعال نشده

00:00:47.711 --> 00:00:51.063
می‌تونین کتاب‌هایی مثل دنیای قشنگ نو رو
ببینین

00:00:51.289 --> 00:00:53.656
رمان «ما» اثر زامیاتین

00:00:53.742 --> 00:00:56.023
و ۱۹۸۴

00:00:56.984 --> 00:01:01.234
چیزایی که کم‌وبیش به خاطرشون تکنولوژی داریم

00:01:01.422 --> 00:01:09.633
و تو فضای رو این سیاره‌ای که اتفاقا داریم
روش زندگی می‌کنیم مرتب کردیم

00:01:10.985 --> 00:01:16.991
تو ادبیات علمی‌تخیلی
معمولا به کهکشان‌های دیگه

00:01:17.016 --> 00:01:21.383
سیاره‌های دیگه و کلا
چیزای دیگه فکر می‌کنیم

00:01:22.235 --> 00:01:26.657
من ادبیات گمان‌زن می‌نویسم
نه به این خاطر که انواع دیگه رو دوست ندارم

00:01:26.720 --> 00:01:28.782
بلکه چون اونا رو نمی‌تونم بنویسم

00:01:28.970 --> 00:01:31.290
جزو مهارت‌های من نیست

00:01:32.017 --> 00:01:38.040
ایده‌پردازی برای ادبیات گمانه‌زن

00:01:38.313 --> 00:01:43.540
اگه به نوشتن داستان گمانه‌زن
یا حتی داستان علمی‌تخیلی علاقه‌مندین

00:01:43.626 --> 00:01:48.306
به اطراف‌تون و به اتفاقاتی که داره تو دنیا
می‌افته نگاه کنین

00:01:48.665 --> 00:01:50.431
یه کم روزنامه بخونین

00:01:51.235 --> 00:01:56.173
معمولا صفحات آخر روزنامه یا مجلاتی مثل

00:01:56.329 --> 00:01:59.712
نیو ساینتیست یا ساینتیفیک امریکن

00:02:00.048 --> 00:02:05.181
در رو به روی کارهایی باز می‌کنن که
مردم در حال حاضر دارن روشون کار می‌کنن

00:02:05.209 --> 00:02:12.693
ولی هنوز توی عملی‌کردنش موفق نشدن
هرچند نشون می‌ده که می‌خوان به چی برسن

00:02:13.169 --> 00:02:20.747
می‌تونین همون ایده رو بردارین و یه کم
بیشتر پیش ببرینش

00:02:21.115 --> 00:02:25.568
وقتی بعد از مرگ مادرم داشتم وسایلش رو
مرتب می‌کردم

00:02:25.615 --> 00:02:28.209
دو تا روزنامه‌ی کامل رو نگه داشته بود

00:02:28.599 --> 00:02:32.583
کل روزنامه‌ای رو که درباره‌ی فرود روی ماه
بود نگه داشته بود

00:02:33.568 --> 00:02:41.974
و کل روزنامه‌ای رو که مقاله‌ی باشگاه رم رو
در سال ۱۹۷۲ چاپ کرده بود نگه داشته بود

00:02:42.716 --> 00:02:47.224
حرفی که باشگاه رم تو سال ۱۹۷۲ زده بود
این بود که

00:02:47.303 --> 00:02:52.365
اگر روش‌مان را در ارتباط با محیط زیست
تغییر ندهیم

00:02:52.810 --> 00:02:57.193
تا سال ۲۰۱۰ اوضاع به این شکل در می‌آید

00:02:57.943 --> 00:03:00.865
و تغییر ندادیم و اوضاع همون شکلیه 
که می‌گفتن

00:03:01.044 --> 00:03:05.465
متأسفانه نسل بشر خیلی
کوتاه‌مدت فکر می‌کنه

00:03:05.490 --> 00:03:09.647
به‌خصوص سیاست‌مدارها خیلی
کوتاه‌مدت فکر می‌کنن

00:03:10.084 --> 00:03:15.631
اگه داستان گمانه‌زنی درباره‌ی شبکه‌های
اجتماعی می‌نوشتم

00:03:15.896 --> 00:03:18.506
خیلی قابل‌پیش‌بینی می‌شد

00:03:18.568 --> 00:03:23.396
که یکی همه‌ی اون اطلاعات رو می‌دزدید و
برای تقلب تو انتخابات استفاده می‌کرد

00:03:23.568 --> 00:03:29.678
قوانین خودتون رو رعایت کنین

00:03:29.732 --> 00:03:31.763
داستان گمانه‌زن هم داستانه

00:03:31.826 --> 00:03:34.888
در نتیجه تمام قوانینی که برای نوشتن داستان
وجود داره

00:03:34.913 --> 00:03:40.857
از جمله اینکه جذابش کنین، باورپذیرش کنین
از نظر منطقی یا تاریخ خودش درست باشه

00:03:41.232 --> 00:03:44.162
همه‌ی این چیزها در موردش صدق می‌کنه

00:03:44.263 --> 00:03:48.967
صرف اینکه داستان گمانه‌زنه دلیل نمی‌شه
خود به خود جذاب بشه

00:03:49.076 --> 00:03:52.529
دسته‌ی کاملی از خواننده‌ها وجود داره که
حاضر نمی‌شن بخونن‌ش

00:03:52.795 --> 00:03:54.654
همین‌جوری می‌گن از این چیزا نمی‌خونم

00:03:54.787 --> 00:03:56.537
که اصلا کار عاقلانه‌ای نیست

00:03:56.562 --> 00:03:59.810
چون ژانر هیچ خصوصیتی نداره که

00:04:00.381 --> 00:04:08.146
معین کنه کتاب یک ژانر بده
یا اینکه خوبه

00:04:08.303 --> 00:04:15.115
کتابه و باید تحت شرایط خودش خوب باشه
تمام

00:04:15.139 --> 00:04:18.721
پس وقتی می‌گن از این چیزا
نمی‌خونم کتاب‌های خوب

00:04:18.746 --> 00:04:22.327
زیادی رو از تجربه‌ی
کتاب‌خونی خودشون حذف می‌کنن

00:04:22.447 --> 00:04:26.385
اگه داستان گمانه‌زن می‌نویسین
یا علمی‌تخیلی

00:04:26.487 --> 00:04:31.393
نمی‌تونین قوانین رو که خودتون گذاشتین
زیر پا بذارین

00:04:32.666 --> 00:04:39.447
یا اگه بخوایم برگردیم سراغ سفرهای گالیور که
یکی از اولین کتاب‌های این نوعه

00:04:40.424 --> 00:04:44.151
اگه جامعه جامعه‌ی اسب‌هاست
و اسب‌ها پرهیزکارن

00:04:44.463 --> 00:04:46.737
نمی‌تونین اسب بدذاتی رو نشون بدین

00:04:47.557 --> 00:04:52.893
اگه اسب‌ها ذاتا پرهیزکارن
نمی‌تونن رفتار بدی از خودشون نشون بدن

00:04:52.918 --> 00:04:56.939
و در نتیجه نمی‌تونین رفتار بدی ازشون
نشون بدین

00:04:57.424 --> 00:05:00.791
مگه اینکه داستان رو خیلی اساسی تغییر بدین

00:05:01.604 --> 00:05:08.822
پس اگه من بگم زن‌ها اجازه‌ی خوندن ندارن

00:05:09.033 --> 00:05:13.775
مثلا نمی‌تونم نشون بدم که دارن با خوشحالی
در ملأ عام کتاب می‌خونن

00:05:14.190 --> 00:05:19.510
تفاوت بین
آرمانشهر و پادآرمانشهر

00:05:19.987 --> 00:05:23.018
موضوعاتی هستن که تو ادبیات گمانه‌زن
رایجن

00:05:23.043 --> 00:05:27.963
بستگی داره به اینکه داستان گمانه‌زن درباره
آرمانشهر باشه یا پادآرمانشهر

00:05:28.095 --> 00:05:36.400
تو آرمانشهر باید جهانی رو به تصویر بکشین که
قراره بهتر از دنیای ما باشه

00:05:36.884 --> 00:05:45.493
و تو پادآرمانشهر جهانی رو به تصویر می‌کشین
که قراره بدتر از دنیای ما باشه

00:05:45.915 --> 00:05:50.439
پس آدمی که تنهایی تو یه جزیره گیر افتاده
پادآرمانشهر نیست

00:05:50.548 --> 00:05:55.204
آرمانشهر و پادآرمانشهر درباره‌ی جامعه
و گروه‌های آدم‌هاست

00:05:55.298 --> 00:05:57.798
که یا دارن بهتر زندگی می‌کنن یا بدتر

00:05:57.814 --> 00:06:05.032
و این هم درسته که آرمانشهر یک نفر
پادآرمانشهر یک نفر دیگه می‌شه

00:06:05.500 --> 00:06:08.156
کتاب دنیای قشنگ نو مثالی از همین مورده

00:06:08.181 --> 00:06:12.025
مردمی که تو خود دنیای قشنگ نو زندگی می‌کنن
فکر می‌کنن خیلی زندگی خوبی دارن

00:06:12.353 --> 00:06:16.407
کاراکتری که از دنیای بیرون میاد و
بهشون نگاه می‌کنه

00:06:16.595 --> 00:06:20.001
فکر می‌کنه فاسد و بی‌روح ان

00:06:21.087 --> 00:06:22.900
پس بستگی داره کی نگاه کنه

00:06:22.978 --> 00:06:30.259
و این هم درسته که درون هر آرمانشهری
یک پادآرمانشهر کوچیک وجود داره

00:06:30.595 --> 00:06:33.728
که معمولا تو گذشته قرار داره

00:06:33.790 --> 00:06:38.259
این گذشته‌ی وحشتناکه
این چیزیه که باید درستش می‌کردیم

00:06:38.549 --> 00:06:44.033
یا می‌تونه تو پادآرمانشهر
باز هم در گذشته

00:06:44.058 --> 00:06:48.767
این دنیای بهتری بوده که حالا نابود شده

00:06:49.103 --> 00:06:51.822
مثل مفهوم یین و یانگ می‌مونه

00:06:52.447 --> 00:06:56.314
اگه اون دنیا جای بدتریه
مشکلش چیه؟

00:06:56.408 --> 00:06:59.244
در مقایسه با چی بدتره؟

00:06:59.269 --> 00:07:03.494
اگه بهتره، در مقایسه با چی بهتره؟

00:07:03.705 --> 00:07:09.517
خلق گونه‌ای جدید
در اریکس و کریک

00:07:09.627 --> 00:07:16.509
داستان اریکس و کریک اینه که
قهرمان داستان‌مون که اول اسمش جیمیه

00:07:16.534 --> 00:07:19.689
ولی اسم خودش رو به آدم‌برفی تغییر می‌ده

00:07:19.861 --> 00:07:22.541
تو یه درخت زندگی می‌کنه

00:07:22.986 --> 00:07:30.806
و در نزدیکی اون انسان‌نماهایی زندگی می‌کنن
که از طریق مهندسی زیستی دستکاری شدن

00:07:30.831 --> 00:07:37.455
و طوری طراحی شدن که مشکلات ذاتی
انسان رو ندارن

00:07:37.611 --> 00:07:40.580
مشکلاتی که خیلی ما رو به مشکل انداختن

00:07:41.158 --> 00:07:45.994
مثلا اینکه نیازی به لباس ندارن

00:07:46.329 --> 00:07:50.064
ضدآفتاب و دفع‌کننده‌ی حشره‌ی درونی دارن

00:07:50.089 --> 00:07:52.009
کاش من هم داشتم

00:07:52.658 --> 00:07:56.420
پس نیازی به لباس ندارن و چون
نیازی به لباس ندارن، نیازی

00:07:56.445 --> 00:08:00.205
به پرورش مواد اولیه‌ای که ازش
لباس درست می‌کنن هم ندارن

00:08:00.230 --> 00:08:04.619
یا اینکه اون مواد رو بسازن
یا حیوونی رو برای استفاده از پوستش بکشن

00:08:04.713 --> 00:08:06.783
نیازی به انجام هیچ‌کدوم از این کارا نیست

00:08:07.205 --> 00:08:12.588
گیاه‌خوارن پس هیچ حیوونی رو نمی‌کشن

00:08:12.791 --> 00:08:16.783
و نه تنها گیاه‌خوارن
بلکه می‌تونن برگ هم بخورن

00:08:16.916 --> 00:08:18.502
مثل خرگوش

00:08:18.916 --> 00:08:22.517
در نتیجه نیازی به کشاورزی هم ندارن

00:08:22.736 --> 00:08:28.728
تساوی‌گرا هستن، در نتیجه علاقه‌ای به
پادشاه و سرپرست و غیره نداره

00:08:29.166 --> 00:08:30.736
صلح‌طلب ان

00:08:30.884 --> 00:08:38.627
مثل بقیه‌ی پستان‌داران و برخلاف ما
تو فصل مشخصی جفت‌گیری می‌کنن

00:08:38.734 --> 00:08:42.781
پس دیگه کسی نمی‌تونه بگه وقتی می‌گم نه
یعنی نه

00:08:42.806 --> 00:08:46.945
خبری از اینکه جمعه نمی‌تونم با تو بیام
بیرون چون می‌خوام موهام رو بشورم نیست

00:08:47.023 --> 00:08:49.398
هیچ‌کس جواب منفی نمی‌شنوه

00:08:50.999 --> 00:08:54.773
و وقتی فصل جفت‌گیری نباشه

00:08:54.867 --> 00:08:56.968
هیچ‌کس میلی به رابطه نداره

00:08:57.257 --> 00:09:01.726
دیگه ازدواج ندارن
بچه‌ها بچه‌ی همه به حساب میان

00:09:01.914 --> 00:09:08.609
و وقتی فصل جفت‌گیری می‌رسه، بخش‌هایی از
بدنش آبی می‌شه

00:09:09.031 --> 00:09:15.992
مثل بقیه‌ی پستانداران که وارد حالت
جفت‌گیری می‌شن

00:09:16.234 --> 00:09:20.757
و جفت‌گیری‌شون جفت‌گیری گروهیه

00:09:21.085 --> 00:09:23.687
مثل جفت‌گیری گربه‌ها

00:09:24.085 --> 00:09:31.030
پس پدرسالاری‌ای وجود نداره
چون کسی نمی‌دونه پدرش کیه

00:09:32.140 --> 00:09:37.867
کسی حس مالکیت نداره
همه‌چیز مشترکه

00:09:38.054 --> 00:09:46.304
اینا آدمایی هستن که جیمی کنارشون زندگی
می‌کنه، و به نظرش خیلی کسل‌کننده ان

00:09:48.015 --> 00:09:51.085
بعد گذشته‌ی جیمی رو می‌فهمیم

00:09:51.242 --> 00:09:54.687
از اون طریق می‌فهمیم چجوری این آدما
اختراع شدن

00:09:54.921 --> 00:09:59.828
و چجوری بعد باید نوع بشر ما رو 
نابود می‌کردن

00:10:00.046 --> 00:10:06.335
چون می‌دونیم با نگاه به تاریخ
به‌خصوص تاریخ استعمار

00:10:06.734 --> 00:10:12.382
چون می‌دونیم چه اتفاقی برای آدمای صلح‌طلب
و تساوی‌گرا می‌افته

00:10:12.407 --> 00:10:21.140
وقتی آدمای بیگانه‌ی سلاح‌ساز معتقد به
سلسله‌مراتب به همسایگی‌شون میان

00:10:21.165 --> 00:10:24.882
معمولا یا قتل‌عام می‌شن یا به بردگی
گرفته می‌شن

00:10:25.757 --> 00:10:35.664
این اتفاق برای این آدما نمی‌افته چون
 سازنده‌شون بیشتر نوع بشر ما رو نابود کرده

00:10:36.695 --> 00:10:39.242
از اینجور داستانای پیش‌زمینه‌ی 
عمیق می‌خوایم

00:10:39.414 --> 00:10:42.617
ولی داستان پس‌زمینه داستان جیمیه

00:10:42.828 --> 00:10:47.078
یا همون آدم‌برفی
و ماجراجویی‌های روزانه‌ش

00:10:47.421 --> 00:10:53.929
و بعد چه اتفاقی می‌افته وقتی آدمای دیگه‌ای
مثل خودش پیدا می‌شن

00:10:55.195 --> 00:10:56.929
چه کار می‌خواد بکنه؟

00:10:57.897 --> 00:11:04.359
چیزی که الهام‌بخش ایده‌ی این کتاب بود
تفکر در مورد انقراض بود

00:11:04.874 --> 00:11:07.953
که الان ذهن خیلی از مردم رو مشغول کرده

00:11:08.319 --> 00:11:19.273
و همچنین تفکر در مورد چیزهایی که مردم رو
به موقعیت‌های مشکل‌آفرین می‌کشونه

00:11:19.298 --> 00:11:23.789
که ظاهرا خیلی پیش میاد خودشون رو
تو این موقعیت‌ها پیدا می‌کنن

00:11:24.445 --> 00:11:30.414
چجوری این خصوصیاتی رو که باعث به وجود اومدن
این مشکلات می‌شه حل می‌کنین؟

00:11:31.124 --> 00:11:36.015
اگه مهندس زیستی باشین
راه‌حلش گونه‌ی جدیدی از آدم‌هاست

00:11:36.328 --> 00:11:42.757
یه بار دعوت شده بودم تا برای چند تا
متخصص ژنتیک سخنرانی کنم

00:11:43.179 --> 00:11:45.952
و داشتم در مورد این صحبت می‌کردم که چجوری
از یه عفونت استفاده کرد

00:11:45.977 --> 00:11:51.647
و حدود هفت تا مثال براشون آوردم که می‌تونه
ساخته بشه

00:11:52.304 --> 00:11:56.234
و بعضی از اونا در واقع قبلا ساخته شده بود

00:11:56.281 --> 00:12:00.311
بعضی‌هاشون الان وجود داره
بعضی‌هاشون رو خودم اختراع کرده بودم

00:12:00.507 --> 00:12:02.132
این فهرست رو بهشون دادم

00:12:02.359 --> 00:12:04.820
بعد گفتم چهار تاش رو از خودم در آوردم

00:12:04.945 --> 00:12:07.249
گفتن آفرین

00:12:08.914 --> 00:12:11.828
چون خودشون نفهمیده بودن

00:12:12.351 --> 00:12:18.115
تو داستان گمانه‌زن، حداقل برای من،
باید تو چیزایی ریشه داشته باشه

00:12:18.140 --> 00:12:21.883
که یا الان می‌تونیم انجام بدیم یا
در مسیر انجام‌دادنش قرار داریم

00:12:22.484 --> 00:12:29.679
زمانی که نوشتن اریکس و کریک رو شروع کردم
پرورش اندام‌های انسانی تو بدن خوک شروع شده بود

00:12:29.937 --> 00:12:32.851
اون موقع خیلی موفق نشده بودن
ولی الان شدن