ادبیات گمانه‌زن
ادبیات گمانه‌زن داریم و ادبیات علمی‌تخیلی
و ادبیات فانتزی علمی‌تخیلی داریم و ادبیات فانتزی
و همه‌ی این‌ها رو می‌شه زیر چتر بزرگی به اسم داستان‌های شگفت گذاشت
داستان‌های شگفت ناتورالیست نیستن (طبیعت‌گرا)
تو دنیای خودمون نیستن
یعنی اینجا و حالا، امروز
ادبیات گمانه‌زن راهی برای بررسی احتمالاتیه که در ذات جامعه‌ی امروز ما وجود داره
ولی هنوز کاملا فعال نشده
می‌تونین کتاب‌هایی مثل دنیای قشنگ نو رو ببینین
رمان «ما» اثر زامیاتین
و ۱۹۸۴
چیزایی که کم‌وبیش به خاطرشون تکنولوژی داریم
و تو فضای رو این سیاره‌ای که اتفاقا داریم روش زندگی می‌کنیم مرتب کردیم
تو ادبیات علمی‌تخیلی معمولا به کهکشان‌های دیگه
سیاره‌های دیگه و کلا چیزای دیگه فکر می‌کنیم
من ادبیات گمان‌زن می‌نویسم نه به این خاطر که انواع دیگه رو دوست ندارم
بلکه چون اونا رو نمی‌تونم بنویسم
جزو مهارت‌های من نیست
ایده‌پردازی برای ادبیات گمانه‌زن
اگه به نوشتن داستان گمانه‌زن یا حتی داستان علمی‌تخیلی علاقه‌مندین
به اطراف‌تون و به اتفاقاتی که داره تو دنیا می‌افته نگاه کنین
یه کم روزنامه بخونین
معمولا صفحات آخر روزنامه یا مجلاتی مثل
نیو ساینتیست یا ساینتیفیک امریکن
در رو به روی کارهایی باز می‌کنن که مردم در حال حاضر دارن روشون کار می‌کنن
ولی هنوز توی عملی‌کردنش موفق نشدن هرچند نشون می‌ده که می‌خوان به چی برسن
می‌تونین همون ایده رو بردارین و یه کم بیشتر پیش ببرینش
وقتی بعد از مرگ مادرم داشتم وسایلش رو مرتب می‌کردم
دو تا روزنامه‌ی کامل رو نگه داشته بود
کل روزنامه‌ای رو که درباره‌ی فرود روی ماه بود نگه داشته بود
و کل روزنامه‌ای رو که مقاله‌ی باشگاه رم رو در سال ۱۹۷۲ چاپ کرده بود نگه داشته بود
حرفی که باشگاه رم تو سال ۱۹۷۲ زده بود این بود که
اگر روش‌مان را در ارتباط با محیط زیست تغییر ندهیم
تا سال ۲۰۱۰ اوضاع به این شکل در می‌آید
و تغییر ندادیم و اوضاع همون شکلیه که می‌گفتن
متأسفانه نسل بشر خیلی کوتاه‌مدت فکر می‌کنه
به‌خصوص سیاست‌مدارها خیلی کوتاه‌مدت فکر می‌کنن
اگه داستان گمانه‌زنی درباره‌ی شبکه‌های اجتماعی می‌نوشتم
خیلی قابل‌پیش‌بینی می‌شد
که یکی همه‌ی اون اطلاعات رو می‌دزدید و برای تقلب تو انتخابات استفاده می‌کرد
قوانین خودتون رو رعایت کنین
داستان گمانه‌زن هم داستانه
در نتیجه تمام قوانینی که برای نوشتن داستان وجود داره
از جمله اینکه جذابش کنین، باورپذیرش کنین از نظر منطقی یا تاریخ خودش درست باشه
همه‌ی این چیزها در موردش صدق می‌کنه
صرف اینکه داستان گمانه‌زنه دلیل نمی‌شه خود به خود جذاب بشه
دسته‌ی کاملی از خواننده‌ها وجود داره که حاضر نمی‌شن بخونن‌ش
همین‌جوری می‌گن از این چیزا نمی‌خونم
که اصلا کار عاقلانه‌ای نیست
چون ژانر هیچ خصوصیتی نداره که
معین کنه کتاب یک ژانر بده یا اینکه خوبه
کتابه و باید تحت شرایط خودش خوب باشه تمام
پس وقتی می‌گن از این چیزا نمی‌خونم کتاب‌های خوب
زیادی رو از تجربه‌ی کتاب‌خونی خودشون حذف می‌کنن
اگه داستان گمانه‌زن می‌نویسین یا علمی‌تخیلی
نمی‌تونین قوانین رو که خودتون گذاشتین زیر پا بذارین
یا اگه بخوایم برگردیم سراغ سفرهای گالیور که یکی از اولین کتاب‌های این نوعه
اگه جامعه جامعه‌ی اسب‌هاست و اسب‌ها پرهیزکارن
نمی‌تونین اسب بدذاتی رو نشون بدین
اگه اسب‌ها ذاتا پرهیزکارن نمی‌تونن رفتار بدی از خودشون نشون بدن
و در نتیجه نمی‌تونین رفتار بدی ازشون نشون بدین
مگه اینکه داستان رو خیلی اساسی تغییر بدین
پس اگه من بگم زن‌ها اجازه‌ی خوندن ندارن
مثلا نمی‌تونم نشون بدم که دارن با خوشحالی در ملأ عام کتاب می‌خونن
تفاوت بین آرمانشهر و پادآرمانشهر
موضوعاتی هستن که تو ادبیات گمانه‌زن رایجن
بستگی داره به اینکه داستان گمانه‌زن درباره آرمانشهر باشه یا پادآرمانشهر
تو آرمانشهر باید جهانی رو به تصویر بکشین که قراره بهتر از دنیای ما باشه
و تو پادآرمانشهر جهانی رو به تصویر می‌کشین که قراره بدتر از دنیای ما باشه
پس آدمی که تنهایی تو یه جزیره گیر افتاده پادآرمانشهر نیست
آرمانشهر و پادآرمانشهر درباره‌ی جامعه و گروه‌های آدم‌هاست
که یا دارن بهتر زندگی می‌کنن یا بدتر
و این هم درسته که آرمانشهر یک نفر پادآرمانشهر یک نفر دیگه می‌شه
کتاب دنیای قشنگ نو مثالی از همین مورده
مردمی که تو خود دنیای قشنگ نو زندگی می‌کنن فکر می‌کنن خیلی زندگی خوبی دارن
کاراکتری که از دنیای بیرون میاد و بهشون نگاه می‌کنه
فکر می‌کنه فاسد و بی‌روح ان
پس بستگی داره کی نگاه کنه
و این هم درسته که درون هر آرمانشهری یک پادآرمانشهر کوچیک وجود داره
که معمولا تو گذشته قرار داره
این گذشته‌ی وحشتناکه این چیزیه که باید درستش می‌کردیم
یا می‌تونه تو پادآرمانشهر باز هم در گذشته
این دنیای بهتری بوده که حالا نابود شده
مثل مفهوم یین و یانگ می‌مونه
اگه اون دنیا جای بدتریه مشکلش چیه؟
در مقایسه با چی بدتره؟
اگه بهتره، در مقایسه با چی بهتره؟
خلق گونه‌ای جدید در اریکس و کریک
داستان اریکس و کریک اینه که قهرمان داستان‌مون که اول اسمش جیمیه
ولی اسم خودش رو به آدم‌برفی تغییر می‌ده
تو یه درخت زندگی می‌کنه
و در نزدیکی اون انسان‌نماهایی زندگی می‌کنن که از طریق مهندسی زیستی دستکاری شدن
و طوری طراحی شدن که مشکلات ذاتی انسان رو ندارن
مشکلاتی که خیلی ما رو به مشکل انداختن
مثلا اینکه نیازی به لباس ندارن
ضدآفتاب و دفع‌کننده‌ی حشره‌ی درونی دارن
کاش من هم داشتم
پس نیازی به لباس ندارن و چون نیازی به لباس ندارن، نیازی
به پرورش مواد اولیه‌ای که ازش لباس درست می‌کنن هم ندارن
یا اینکه اون مواد رو بسازن یا حیوونی رو برای استفاده از پوستش بکشن
نیازی به انجام هیچ‌کدوم از این کارا نیست
گیاه‌خوارن پس هیچ حیوونی رو نمی‌کشن
و نه تنها گیاه‌خوارن بلکه می‌تونن برگ هم بخورن
مثل خرگوش
در نتیجه نیازی به کشاورزی هم ندارن
تساوی‌گرا هستن، در نتیجه علاقه‌ای به پادشاه و سرپرست و غیره نداره
صلح‌طلب ان
مثل بقیه‌ی پستان‌داران و برخلاف ما تو فصل مشخصی جفت‌گیری می‌کنن
پس دیگه کسی نمی‌تونه بگه وقتی می‌گم نه یعنی نه
خبری از اینکه جمعه نمی‌تونم با تو بیام بیرون چون می‌خوام موهام رو بشورم نیست
هیچ‌کس جواب منفی نمی‌شنوه
و وقتی فصل جفت‌گیری نباشه
هیچ‌کس میلی به رابطه نداره
دیگه ازدواج ندارن بچه‌ها بچه‌ی همه به حساب میان
و وقتی فصل جفت‌گیری می‌رسه، بخش‌هایی از بدنش آبی می‌شه
مثل بقیه‌ی پستانداران که وارد حالت جفت‌گیری می‌شن
و جفت‌گیری‌شون جفت‌گیری گروهیه
مثل جفت‌گیری گربه‌ها
پس پدرسالاری‌ای وجود نداره چون کسی نمی‌دونه پدرش کیه
کسی حس مالکیت نداره همه‌چیز مشترکه
اینا آدمایی هستن که جیمی کنارشون زندگی می‌کنه، و به نظرش خیلی کسل‌کننده ان
بعد گذشته‌ی جیمی رو می‌فهمیم
از اون طریق می‌فهمیم چجوری این آدما اختراع شدن
و چجوری بعد باید نوع بشر ما رو نابود می‌کردن
چون می‌دونیم با نگاه به تاریخ به‌خصوص تاریخ استعمار
چون می‌دونیم چه اتفاقی برای آدمای صلح‌طلب و تساوی‌گرا می‌افته
وقتی آدمای بیگانه‌ی سلاح‌ساز معتقد به سلسله‌مراتب به همسایگی‌شون میان
معمولا یا قتل‌عام می‌شن یا به بردگی گرفته می‌شن
این اتفاق برای این آدما نمی‌افته چون سازنده‌شون بیشتر نوع بشر ما رو نابود کرده
از اینجور داستانای پیش‌زمینه‌ی عمیق می‌خوایم
ولی داستان پس‌زمینه داستان جیمیه
یا همون آدم‌برفی و ماجراجویی‌های روزانه‌ش
و بعد چه اتفاقی می‌افته وقتی آدمای دیگه‌ای مثل خودش پیدا می‌شن
چه کار می‌خواد بکنه؟
چیزی که الهام‌بخش ایده‌ی این کتاب بود تفکر در مورد انقراض بود
که الان ذهن خیلی از مردم رو مشغول کرده
و همچنین تفکر در مورد چیزهایی که مردم رو به موقعیت‌های مشکل‌آفرین می‌کشونه
که ظاهرا خیلی پیش میاد خودشون رو تو این موقعیت‌ها پیدا می‌کنن
چجوری این خصوصیاتی رو که باعث به وجود اومدن این مشکلات می‌شه حل می‌کنین؟
اگه مهندس زیستی باشین راه‌حلش گونه‌ی جدیدی از آدم‌هاست
یه بار دعوت شده بودم تا برای چند تا متخصص ژنتیک سخنرانی کنم
و داشتم در مورد این صحبت می‌کردم که چجوری از یه عفونت استفاده کرد
و حدود هفت تا مثال براشون آوردم که می‌تونه ساخته بشه
و بعضی از اونا در واقع قبلا ساخته شده بود
بعضی‌هاشون الان وجود داره بعضی‌هاشون رو خودم اختراع کرده بودم
این فهرست رو بهشون دادم
بعد گفتم چهار تاش رو از خودم در آوردم
گفتن آفرین
چون خودشون نفهمیده بودن
تو داستان گمانه‌زن، حداقل برای من، باید تو چیزایی ریشه داشته باشه
که یا الان می‌تونیم انجام بدیم یا در مسیر انجام‌دادنش قرار داریم
زمانی که نوشتن اریکس و کریک رو شروع کردم پرورش اندام‌های انسانی تو بدن خوک شروع شده بود
اون موقع خیلی موفق نشده بودن ولی الان شدن