تعیین ساختار رمان‌تان: روایت‌های چند لایه و دیگر انواع آن
می‌خوایم درباره‌ی تفاوت بین داستان و چگونگی روایت داستان صحبت کنیم
داستان اتفاقیه که می‌افته یعنی طرح داستان
و ساختار چگونگی روایت داستانه
بذارین یه تصویرسازی ساده داشته باشیم
شنل قرمزی نسخه‌ی ساده
تو شروع داستان شروع می‌کنیم با توالی رخدادها ادامه می‌دیم
و آخر داستان به پایان می‌رسیم
شنل قرمزی دختر کوچولویی بود که مامانش براش یه شنل قرمز دوخته بود
برای همین همه اسمش رو گذاشته بودن شنل قرمزی
یه روز مادرش بهش گفت مادربزرگت خیلی مریضه
براش این سبد رو بافتم و توش نون و یه بطری نوشیدنی گذاشتم
و تو باید از وسط جنگل رد شی و این رو براش ببری
ولی از مسیر خارج نشی
چون تو جنگل گرگ داره
پس شنل قرمزی راه افتاد و تو مسیر موند
ولی بعد دورتر از مسیر چند تا گل زیبا دید
چقدر خوب می‌شد اگه یه دسته گل برای مادربزرگم می‌چیدم
با این فکر از مسیر خارج می‌شه و شروع می‌کنه به گل چیدن
و از پشت درخت‌ها یه آقای پشمالو بیرون اومد
و گفت چه کار می‌کنی دختر کوچولو؟
شنل قرمزی گفت دارم برای مادربزرگم گل می‌چینم
خونه‌ش اون سمت جنگله
بقیه‌ی داستان رو هم که می‌دونین
حالا بیاین داستان رو جور دیگه‌ای شروع کنیم
درون شکم گرگ تاریک بود
مادربزرگ که درسته بلعیده شده بود یک کلمه هم نمی‌توانست حرف بزند
چون آنجا خفقان‌آور و پر از تکه‌های مرغ و کیسه‌های پلاستیکی‌ای بود
که گرگ به اشتباه خورده بود
باید در سکوت به صدای گرگ گوش می‌داد که لباس خواب و کلاه او را می‌پوشید
و وارد تختش می‌شد
و شروع می‌کرد به تقلید وحشتناکی از او
مادربزرگ گفت چه تقلید بدی
اما خوشبختانه یکی سر رسید
بقیه‌ی داستان رو هم که بلدین
می‌تونیم جور دیگه‌ای تعریفش کنیم
می‌تونیم از دید گرگ داستان رو تعریف کنیم
یا ممکنه داستان رو تو فلش بک تعریف کنیم
هر دفعه مادربزرگ به یاد می‌آورد چقدر درون شکم گرگ سخت گذشته بود
یا می‌تونیم مثل یه داستان کارآگاهی شروعش کنیم
روی زمین یا یک جنازه افتاده
یعنی جنازه‌ی گرگ
یا دو جنازه چون تو بعضی نسخه‌ها مادربزرگ سالم بیرون نمیاد
چه چیزی باعث این قتل دوگانه شده بود؟
این‌ها چند روش روایت داستان بود
بعضی افراد از پرش زمانی استفاده می‌کنن
شنل قرمزی روحش هم خبر نداشت که ظرف دو هفته
یکی از رخدادهایی را که زندگی‌اش را تعریف می‌کرد از سر گذرانده بود
پس اینکه از کجا شروع کنین
اینکه رخدادها رو به چه ترتیبی تعریف کنین
تغییرپذیره
اما طرح داستان زیر اون همیشه یکسانه
یا می‌تونین روش راشومون رو پیش بگیرین
اینجوریه که جایی از اون روایت داستانی وجود داره
ولی سه نسخه‌ی مختلف از اون رو می‌شنیدم
راشومون فیلمیه که کوروساوا ساخته
که یک داستان یکسان تعریف می‌شد شامل
مرد مقتول، دزد و همسر مرد مقتول
و هر کدوم نسخه‌ی متفاوتی از چگونگی وقوع قتل تعریف می‌کنن
مرد مقتول ظاهر می‌شه
از طریق مدیومی که وارد خلسه شده
هر کدوم از داستان‌ها با هم فرق دارن
بنابراین بیننده‌ها می‌مونن که کدوم داستان واقعیه
این ابزار هم وجود داره که می‌تونین دو تا پایان محتمل برای داستان قرار بدین
این روش رو شارلوت برونته در رمان ویلت استفاده کرده بود
از طرفی شاید اینجوری تموم شه
از طرف دیگه، خواننده‌ی عزیز اگه بیشتر امید دارین، شاید این نسخه‌ی دیگه رو ترجیح بدین
راه‌های مختلف زیادی برای روایت داستان وجود داره که چندین نسل استفاده شده
ولی جرئت نمی‌کنم بگم تو این دنیا هیچ راه جدیدی وجود نداره
چون همین که این حرف رو می‌زنین، یه راهی پیدا می‌شه
پیداکردن ساختار زمان می‌بره
فهمیدن اینکه چه ساختاری جواب می‌ده می‌تونه زمان‌بر باشه
از این نظر تا حدی مثل بافتنیه
می‌تونین همه‌ش رو از هم باز کنین و دوباره شروع کنین
اگه اونجوری که باید پیش نرفته باشه
یکی از نکات مثبت نویسنده بودن اینه که
همیشه می‌تونین همه‌چیز رو از هم بشکافین
مثل خواننده‌ی اوپرایی که خارج خونده رو صحنه گیر نیافتادین
همچین چیزی رو نمی‌تونین پس بگیرین همه شنیدن
تحت کنترل‌تونه تا وقتی که تصمیم می‌گیرین به کس دیگه‌ای نشونش بدین
دو تا از رمان‌هام اینجوری شد که خیلی پیش رفته بودم و بعد مجبور شدم عوضش کنم
اولی بیش از اندازه کاراکتر داشت
ههشت تا کاراکتر داشت
همه‌چیز رو درباره‌ی این آدما می‌دونستم می‌دونستم صبحونه چی می‌خورن
می‌دونستم چه جورابی پاشون می‌کنن
و با همه‌ی این‌ها دویست صفحه نوشته بودم
و هیچ اتفاقی نیافتاده بود
هیچ داستانی وجود نداشت
گذاشتمش تو کشو
دومین رمان
سطوح زمانی بیش از حد زیادی داشتم
و مکان‌های بیش از حد زیاد بنابراین مشکل دوباره همون بود
چیزای زیادی درباره‌ی این سطوح زمانی و مکان‌ها می‌دونستم
پس خیلی با این اطلاعات پیش رفته بودم به صفحه‌ی صد و پنجاه رسیده بودم
و هیچ اتفاقی نیافتاده بود
پس اگه تا صفحه‌ی ده هیچ اتفاقی نیافتاده
به مشکل می‌خورین
چون نمی‌دونین داستان چیه
چجوری تعادل رو بین چیزی که بیش از حد پیچیده‌س و جواب نمی‌ده به وجود میارین
و به چیزی تبدیل کنین که فقط اونقدری پیچیده‌س که جواب بده
تمرین کنین
نمی‌شه به کسی گفت چجوری باید انجام بشه چون باید دستاتون رو بهش آلوده کنین
روایت قاب در هزار و یک شب
برای پیدا کردن چکیده‌ای از روش‌های محتلف روایت داستان
هیچ‌کاری بهتر از خوندن هزار و یک شب نیست
که به اسم شب‌های عربی هم شناخته می‌شه
در اصل داستان‌های جمع‌آوری‌نشده‌ای بودن که مدت
زیادی در دنیای باستان دهان به دهان می‌گشتن
یه آدم نابغه اون‌ها رو تو یه داستان قاب گذاشت
که خودش راه دیگه‌ای برای روایت داستانه
یه داستان قاب دارین و درون اون قاب می‌تونین داستان‌های مختلف زیادی تعریف کنین
داستان قاب هزار و یک شب
داستان سلطانیه که زنش رو در حال خیانت گیر میاره
از اونجایی که سرخورده و عصبانی شده بود
تصمیم گرفت هر روز با یه زن ازدواج کنه
و صبح روز بعد سرش رو بزنه
شهرزاد تصمیم می‌گیره به این جربان پایان بده
خودش داوطلب می‌شه تا عروس بعدی بشه
اما یه خواسته داشت که این بود که خواهر کوچیک‌ترش زیر تخت بخوابه
چون عادت داشت هر شب براش قصه بگه
اجازه داده شد
شروع می‌کنه به تعریف کردن قصه ولی تا طلوع آفتاب قصه تموم نمی‌شه
سلطان به قدری مشتاقه که آخر داستان رو بشنوه که
اجازه می‌ده شهرزاد یه روز دیگه هم زنده بمونه
شهرزاد شب قصه‌ی قبل رو تموم می‌کنه و یکی دیگه رو شروع می‌کنه
این جریان هزار و یک شب ادامه پیدا می‌کنه
در آخرین شب سلطان می‌فهمه این مدت آدم بدی بوده
خودش رو اصلاح می‌کنه و تصمیم می‌گیره دیگه سر دخترها رو قطع نکنه
این داستان قاب بود ولی درونش ما قصه‌های دیگه‌ای رو می‌شنویم
که درون بعضی از اون‌ها داستان‌ دیگه‌ای قرار داده شده
داستان قاب داستان شهرزاد و سلطانه
ولی داستان‌های درون اون قصه‌هایی که شهرزاد برای سلطان تعریف می‌کنه
قصه‌ها رو به ترتیب خاصی تعریف می‌کنه تا سلطان رو سر عقل بیاره
و البته جون خودش رو هم نجات بده
چون هر کدوم از قصه‌ها باید به قدری جذاب باشن که سلطان بخواد آخرشون رو بشنوه
و مثل چارلز دیکنز شهرزاد هر بخش رو با یه پایان نفس‌گیر تموم می‌کنه
چه اتفاقی می‌افته؟
با ما باشید تا هفته‌ی بعد
سریال‌های آبکی این دوره هم دقیقا همین کار رو می‌کنن
لایه‌های روایت در قاتل کور
توی رمان قاتل کور شخصیت اصلی رو داریم که یه پیرزن بدجسنه
می‌تونست بدجنس‌تر هم باشه. ولی آدم مهربون و مؤدبی نیست. یه کم آزاردهنده‌ و رنجیده‌س
هم در زمان حال و هم گذشته راویه
اما یه لایه‌ی دیگه هم داریم که رمانی به اسم قاتل کوره
و در اون رمان که اسمش قاتل کوره
داستانی هست به اسم قاتل کور
که یکی از شخصیت‌های درون اون رمان برای یکی دیگه از شخصیت‌های درون اون رمان تعریف می‌کنه
لایه‌ی دیگه‌ای هست که از روزنامه‌ها و تکه‌های مجلات تشکیل می‌شه
که نقطه‌ی مقابل داستان اصلیه
نسخه‌ی عمومی رخدادهاییه که پشت پرده اتفاق می‌افته
و داستانی که در هر کدوم از این نوع روایت‌ها تعریف می‌شه
متفاوته ولی به هم وابسطه است
ساختار این رمان این شکلیه چهار سطح روایت وجود داره
فقط یه داستان درون داستانه دیگه نیست
بلکه یه داستان درون یه داستان درون یه داستان درون یه داستان دیگه است
به عبارتی یه رقص پای حرفه‌ایه
بعضی آدما می‌تونن سرنخ‌ها رو دنبال کنن و بعضی آدما نمی‌تونن
ساده شروع کنین
اگه تازه دارین شروع می‌کنین، همه‌ی حرفایی که درباره‌ی ساختار زدم فراموش کنین
و فقط روایت ساده‌ی داستان‌تون رو انجام بدین
ببینین می‌تونین به این بخش تسلط پیدا کنین
ساختار اولین رمان‌های من خیلی ساده بود
رمان «زن خوردنی» از شروع داستان شروع می‌شه
ادامه پیدا می‌کنه تا به آخرش برسه
و تنها تغییر داستان بخشی از وسط رمانه که سوم‌شخص روایت شده
ولی رخدادها به ترتیب تعریف می‌شه
پس می‌گم اول این کار رو یاد بگیرین
مثل هر مهارت دیگه‌ای می‌مونه
نمی‌تونین یهو سوناتای بتهوون بزنین
اول باید چشمک بزن چشمک بزن ستاره کوچولو رو یاد بگیرین
پس موقع تمرین اگه بتونین کاری کنین که یک چیز ساده نتیجه بده
بعد می‌تونین برین سراغ گوناگونی‌ها
فکر می‌کنم در مورد هر مهارت و هر هنری
قطعا یادگیری با انجام اون کاره
و همچنین با نگاه کردن به کاری که بقیه انجام دادن
که ببینین چه مجموعه مهارت‌هایی دارن
چجوری این کار رو کردن
ولی این رو هم بپرسین که مجموعه مهارت‌های من چیه
و همین الان و همین امروز چه کاره‌ام