داستان و طرح
داستان‌ها الگوهایی قطع‌شده‌اند
روزی روزگاری
زمانی که بچه‌م و دوستاش پنج ساله بودن
گفتن می‌خوایم یه نمایش اجرا کنیم
و می‌خوایم بلیط بفروشیم
هر بلیط ۲۵ سنت
البته که ما هم باید چند تا بلیط می‌خریدیم
نشستیم تا نمایش‌شون رو تماشا کنیم
نمایش‌شون درباره‌ی صبحانه بود
و شامل این جملات می‌شد که آب‌پرتقال می‌خوای؟
بله ممنون
باشه این هم آب‌پرتقالت
من غلات صبحانه می‌خورم تو هم غلات صبحانه می‌خوای؟
آره
با غلاتت شیر هم می‌خوای؟
آره من هم شیر با غلاتم می‌خوام
نمایش یه مدت همین‌جوری ادامه داشت
بالاخره گفتیم اتفاق دیگه‌ای هم می‌خواد بیافته؟
گفتن نه
گفتیم پس ما می‌ریم
وقتی اتفاق دیگه‌ای می‌خواست بیافته برمی‌گردیم
داستان باید رخداد داشته باشه
و باید کاراکتر داشته باشه
و هر داستانی حتی ابتدایی‌ترین داستان‌ها مثل افسانه‌های ازوپ
یا جوک‌ها
کاراکتر و رخداد دارن
داستان نیاز به شکستن الگو داره
تا ادامه داشته باشه
الگوشکنی می‌تونه این باشه که یه روز «مت میوس» که باغبان حریصی بوده
رفت به بوته‌ی رزش سر بزنه و یه دست قطع‌شده زیرش پیدا کرد
اگه همه‌چیز همیشه بی‌نقص باشه
داستانی به وجود نمیاد
زندگی هرروز فوق‌العاده است
پس تبدیل به داستان نمی‌شه تا اینکه یه نفر «روبرت سگه» رو می‌دزده
یه رخداد به نحوی الگو رو قطع می‌کنه
و با همین قطع‌شدن داستان شروع می‌شه
چه چیزی باعث قوی‌شدن طرح می‌شه
تو یه طرح داستان خوب باید اتفاقی بیافته
که هم برای خواننده جالب باشه و امیدواریم برای کاراکتر هم جالب باشه
شاید بهتر باشه یه جور دیگه بگم. که هم برای کاراکتر جالب باشه و امیدواریم برای خواننده
هم جالب باشه
باید اتفاقی بیافته
و این اتفاق می‌تونه هر تعدادی از اتفاقات باشه
مثلا جان و مری خوشبخت ان. تو یه خونه با طرح شکسته و با دو تا ماشین زندگی می‌کنن
بعد یه روز
یه نور سبز عجیب تو آسمون دیده می‌شه
یه قوطی به سمت زمین میاد و درست پشت خونه‌ی اون‌ها فرود میاد
و از داخل اون یه هیولای شاخک‌دار بیرون میاد
این یه جور داستانه
تهدید از خارج
جان و مری دارن تو خونه‌شون با طرح شکسته زندگی می‌کنن
ولی بعد مری می‌فهمه جان داره بهش خیانت می‌کنه
این هم یه جور داستان دیگه
تهدید از درون
این‌ها رو با هم ترکیب کنین
جان و مری دارن تو خونه‌شون با طرح شکسته زندگی می‌کنن
بعد جان می‌فهمه که
مری به طرز مرموزی ساعاتی از شب غیبش می‌زنه
و به طرز نگران‌کننده‌ای علاقه‌مند شده به خوابیدن تو وان حموم
و پرده‌ی حموم رو هم می‌کشید
چه اتفاقی افتاده؟
اون دندون‌های نیش سفید و عجیب چیه که ظاهر شده
ممکنه مری یه خون‌آشام باشه؟
بله
حالا جان می‌خواد چه کار کنه؟
بچه‌هاشون چی؟ این تمایل رو به ارث بردن یا نه؟
این هم یه جور داستان دیگه است
پس بله همه‌ی این‌ها رخداد به حساب میان
همه‌ی این‌ها ابزارهای طرح داستانی هستن که باعث افزایش فشار خون و ایجاد تعلیق می‌شن
که باعث می‌شن بخوایم بدونیم بعدش قراره چی بشه
از داستان‌هایی الهام بگیرین که قبلا گفته شدن
آجرهای سازنده‌ی داستان
در تمدن غربی قطعا تا حدی با فرهنگ‌های دیگه فرق داره
ولی همه‌ی فرهنگ‌ها آجرهای سازنده‌ی داستان خودشون رو دارن
می‌تونین بگین جعبه ابزار
جعبه ابزار داستان‌ها
یا یه مجموعه لگوی خیلی بزرگ در نظر بگیرینش
که باهاش می‌تونین ساختارهای خودتون رو بسازین
چون قطعاتش بهم وصل می‌شن
برای فرهنگ غربی می‌شه اساطیر یونانی و رومی
و داستان‌های فولک
مثلا مجموعه داستان‌های برادران گریم
و کسانی که مسیر اون‌ها رو دنبال کردن مثل مجموعه‌ی افسانه‌ها و داستان‌های فولک اندرو لنگ
و اخیرا داستان‌های بومی آمریکای شمالی و جنوبی رو هم اضافه کردیم
و با این طرف و اون طرف رفتن مردم تو دنیا
داستان‌های آفریقایی هم به این ترکیب اضافه شده
تمام این‌ها آجرهای سازنده‌ی داستان ان
و انجیل هم بعضی از این داستان‌های اساسی رو داره
چقدر از کلمه‌ی اساسی بدم میاد
داستان‌های مهمی داره که مردم باید بدونن
چون تقریبا غیرممکنه اثری از ادبیات انگلیسی رو که قبل از ۱۹۴۰ نوشته شده باشه بخونین
بدون اینکه به اشارات انجیلی برخورد کنین
و تفکراتی که از اون‌ها برخاسته
اگه به نوشتن و داشتن جعبه ابزار داستانی بزرگی علاقه‌مندین
این‌ها چند مورد از چیزاییه که پیشنهاد می‌کنم نگاهی به‌شون بندازین
چون این داستان‌ها آجر ساخت تعداد زیادی از نویسنده‌های بزرگ قبل از شما بوده
داستان‌های مهم رو بلد باشین تا بتونین برعکس‌شون کنین
اگه می‌خواین یکی از ابزارهای این جعبه ابزار رو بردارین
پیشنهاد می‌کنم فقط بخونینش
سر کلاس دانشگاه نیستین که مجبور باشین
آنالیزش کنین، بررسیش کنین، در موردش نظریه‌پردازی کنین و غیره
و فکر می‌کنم برای آدم قصه‌گو اینجوری این داستان‌ها پیش می‌رن
البته مردم همیشه این مسئله رو دست می‌اندازن
ولی برای اینکه جوک رو بفهمین باید اصلش رو بدونین
مثلا داستان سیندرلا احتمالا قدیمی‌ترین داستان گسترده‌ایه که در موردش می‌دونیم
توی همه‌ی فرهنگ‌ها شنیدنش همه‌جور گوناگونی‌ای داره
ولی همیشه با موقیت شخصیت سیندرلا تموم می‌شه
اگه بخواین این داستان رو به طنز بنویسین
سیندرلا باید بمونه خونه رو جارو کنه و یکی از خواهر بدا با شاهزاده می‌ره
یا تو عصر مدرن شاهزاده پیداش می‌شه و سیندرلا می‌فهمه اصلا همچین چیزی نمی‌خواد
ولی تا اصل داستان رو ندونین نمی‌فهمین چرا این تغییر جالبه
بیاین درباره‌ی فیلم مالفیسنت صحبت کنیم
همون داستان زیبای خفته است
تو داستان اصلی زیببای خفته یه جادوگر بدذات هست که
زمان تولد زیبای خفته پیداش می‌شه
و پیش‌بینی می‌کنه که انگشتش رو با سوزن چرخ نخ‌ریسی زخمی می‌کنه
و بعد تا صد سال می‌خوابه
و فقط با بوسه‌ی عشق حقیقی می‌تونه از خواب بیدار بشه
تو داستان اصلی بوسه‌ی عشق حقیقی از طرف شاهزاده‌ایه که پیداش می‌شه
اتفاقی که تو فیلم مالفیسنت می‌افته
شاهزاده پیداش می‌شه ولی آدم بیخودیه
هیچ اتفاقی نمی‌افته چون آدمیه که خودش رو در مرکز همه‌چیز می‌دونه
آدمی که معلوم می‌شه واقعا اون رو دوست داره همون مادرخوانده‌شه
که معلوم می‌شه همون جادوگریه که اول بدذات بود
که تجربه‌ی تغییر رو از سر گذرونده
ولی اگه داستان اصلی رو ندونین
چه اتفاقی داره می‌افته؟
به خودتون می‌گین چقدر عجیبه
البته کسایی هستن که با همین موضوع به خوبی بازی کردن
یکی‌شون ساموئل بکت
توی نمایشنامه‌ش «روزهای خوش» زنی هست که داره بیشتر و بیشتر تو شن فرو می‌ره
و تو کیف دستی‌ش یه تفنگه
معروفه که چخوف گفته اگه تو پرده‌ی اول تفنگی روی میز بذارین، باید تو پرده‌ی سوم شلیک بشه
ولی تو پرده‌ی سوم زن اینقدر توی شن فرو رفته که دیگه دستش به تفنگ نمی‌رسه
برای همین مدام انتظار دارین دستش رو به تفنگ برسونه و به خودش شلیک کنه
چون اوضاع خیلی خرابه
ولی تا آخر نمایش دیگه دستش بهش نمی‌رسه
پس اگه حرف چخوف رو نشنیده بودین
کمتر براتون معنی پیدا می‌کرد
پس بهتون می‌گم چارچوب منابع‌تون رو گسترش بدین
چون وقتی دارین به داستان‌تون فکر می‌کنین عمق بیشتر به افکارتون می‌ده