پایان‌های بازی بخش اول
خلوص پایان بازی
بیاید در مورد پایان بازی صحبت کنیم
اما پیش از اینکه در مورد پایان های بازی صحبت کنیم
شاید باید روی تعریف آن توافق کنیم
برای بسیاری از آماتورها، تازه کارها، حتی بازیکنان نیمه حرفه ای و قوی
پایان بازی بخشی از بازی است
که در آن وزیرها از صفحه خارج شده اند
به نظر من این تعریف خیلی خام است
برای مثال خط معروف دفاع برلین را داریم
که بسیاری به آن میانه بازی بدون وزیر میگویند
چراکه در آن وزیرها خیلی زود زده میشود
اما همچنان، در میانه بازی هستیم
حتی میشه گشایش بازی باشد
بنابراین در شطرنج نوین خط بین، گشایش بازی، میانه بازی
و پایان بازی گاها نامشخص است
مسلما میتوانیم این بخش ها را جدا کنیم
و باید این کار را در جهت ساده سازی بازی های تحلیلی
و اطمینان از آموختن الگوها انجام دهیم
اما با اینحال باید به خاطر داشته باشیم که پایان بازی
پایانِ بازی است که در آن باید چیزهای زیادی بدانید
مثل دو دوتا چهارتا و خیلی چیزهای دیگری هم بدانید
که یکم پیچیده ترند
اما چیزی که خیلی مهم است این است که
احساس دلزدگی نداشته باشید
چراکه برای بسیاری از شطرنج بازان حتی بازیکنان قوی
پایان بازی به معنای پایان هیجان است
این خیلی غلط است
بسیار اتفاقات بزرگی به انحای مختلف میتواند در این بخش رخ دهد
یکی از چیزهایی که
که پایان بازی را از آعاز و میانه بازی متمایز میکند
این است که میتواند کاملا بر مبنای هندسه باشد
چراکه گاها صفحه خالی است
مهره های کمی باقی مانده است
و چیزی که ما در دروس تاکتیکی دیدیم
خلوص هندسه در پایان بازی
همراه با پس زدن و پیش کشیدن بود
بنابراین خیلی مسائل خیلی خالص و روشن در آن وجود دارد
چراکه صفحه مهره های زیادی در خود ندارد
و تمرکزتان معطوف به چند
بخش مختلف از صفحه نیست
رتی
حالا برای اینکه درک کنیم که پایان بازی چقدر میتواند زیبا و گاهامعجزه آسا باشد
باید با یکی از مشهورترین موقعیت ها در پایان بازی شروع کنیم
و مهره های آن چیست ؟
شاه و یک سرباز در برابر شاه و یک سرباز
همین
بهم میگید که هیجان برانگیز نیست ؟
پایه ای است ؟
بیاید امتحان کنیم
پس بیاید با این موقعیت مشهور رتی شروع کنیم
شاه و شاه، سرباز و سرباز
سرباز سیاه روی اچ5
در حال پیشروی است
و سرباز سفید روی سی6 است
خیلی به شاه سیاه نزدیک است
اگز صرفا از نظر هندسی نگاه کنید
باز تمام شده است
چراکه شاه سفید با فاصله زیاد پشت سرباز است
اما نکته اینجاست که
در بازی شطرنج
هندسه میتواند به شما در نجات بازی خود کمک کند
و این در صورتی است که به معنای واقعی کلمه بخواهید با یک تیر دو نشان بزنید
خوب شاهتان به دنبال این سرباز است
اما در عین حال مواظب این سرباز هم هست
بنابراین شاه را به جی7 میبریم
سرباز سیاه پیشروی میکند
شاه به اف6
و اگر سرباز به پیشروی ادامه دهد پس شاه ما
از خیر این سرباز میگذرد
دیگر به اچ3 رسیده است
خیلی نزدیک به انتهاست
اما ما به ای6 میرویم
و سرباز ما حالا محافظ میشود
و سرباز ما نیز پیشروی خواهد کرد
مسلما سیاه تلاش میکند ابتدا این سرباز را بزند، شاه بی6
اما شاه ما راه خود را ادامه میدهد
و مواظب هر دو جهت خواهد بود
شاه به ای5
و حالا اگر سیاه این سرباز را بزند
شاهمان در این مربع قرار میگیرد
و این جایی است که میتواند پیشروی سرباز دشمن را متوقف کند
و اگر سرباز به اچ3 برود، ما جهت شاه را عوض میکنیم
بازی های تحلیلی بسیاری در ادامه این موقعیت مشهور رتی وجود دارد
و حالا همه چیز ساده به نظر میرسند
ولی میتونم بهتون بگم که اولین بار که اختراع شد و به نمایش درآمد
برای مردم غیر قابل باور بود
با فرصت های نامحدودی روبرو شدند
که از هندسه شطرنج بر می آمد
درام در پایان بازی
میتوانیم به موقعیت دیگری نگاه کنیم
همان ایده اما پیچیده تر
و این بازی تحلیلی کمی از رتی شهرت کمتری دارد
سرباز سفید روی سی7 و تنها یک مربع با ارتقا فاصله دارد
اما ارتقای سرباز کمکی نمیکند
چراکه سیاه کیش میدهد
فیل وارد بازی میشود
شاه به سی7
فیل وزیر را میزند و از سرباز دفاع میکند
و پس از آنکه فیل را میزنیم، سرباز توقف ناپذیر میشود
حالا چکار میتوانیم بکنیم ؟
میتوانیم از آمدن فیل سیاه به اف5 جلوگیری کنیم ؟
عمل نمیکند چراکه بعد شاه سفید نزدیک میشود
و فیل همچنان به اف5 میرود
با شاه بازگشتن هم عمل نمیکند
فیل به اف5 و بعد به سی8 میرود
پس از آنکه شاهمان به بی6 میرود
دفاع سرباز از میان میرود و ما میبازیم
میخواهید انصراف بدهید؟
عجله نکنید
همیشه فرصتی باقی است
و اگر مفهوم رتی را به خاطر داشته باشید
متوجه میشوید که
سفید میتواند با یک حرکت پارادوکسال نجات پیدا کند
شاه به سی8
تصورش رو میکردید ؟
سرباز را پس بزنید، جلوی سرباز نروید
بلکه پشتش بروید
اما مهم این است
که این سرباز را مجبور به حرکت کنیم
و جالب است که اینطور ضعیف ترش میکنیم
میرود به بی5
ما شاه را به دی7 میبریم
میرود به بی4
و ما شاه را به دی6 میبریم
این مهم است
حالا تهدید میکنیم که سربازمان را روی سی8 ارتقا بدیم
فیل به اف5
حالا میدانید چه اتفاقی می افتد
ما شاه را به ای5 میبریم
شاهمان به فیل حمله میکند و آماده است به دنبال این سرباز برود
فیل به سی8
شاه به دی4 میرود و البته شاه دشمن را قیچی میکند
بنابر این نزدیک به این سرباز، سرباز آخر هستیم
سیاه نومیدانه تلاش میکند که محافظتش کند
اما در این لحظه سربازمان را ارتقا میدهیم
مسلما سیاه میزندش
و بعد شاه به سی4 میرود و سرباز را میزند
و بازی مساوی میشود
به نظرتان دراماتیک نشد ؟
و این پایان بازی است
تقریبا مهره ای درکار نیست
و میتونم بهتون بگم که حتی بدون فیل
میتوانیم موقعیت های زیادی با شاه و سرباز در برابر شاه و سرباز داشته باشیم
که حلشون میتواند، حرفمو قبول کنید
برای بازیکنان قوی نیز سخت باشد
اما پیش از آنکه به جلو برویم
من با خودم فکر کردم که چطور در مورد پایان بازی صحبت کنیم
یجورایی حتی پیچیده تر
از تاکتیک های میانه بازی است
چراکه در تاکتیک ها میتوانیم جداسازی کنید
میتوانیم در مورد پس زدن و پیش کشیدن و مداخله
حمله برخاست، کیش برخاست، حمله دووجهی، چنگال صحبت کنیم
در پایان بازی هم قوانینی داریم
اما این قوانین خیلی عمومی هستند
و برخی از موقعیت ها را باید حفظ کنید
مسلما مهم است که این موقعیت ها را دوره کنید
در موردشان کتاب بخوانید
خدارو شکر حالا فرصت های یادگیری بسیاری وجود دارد
کتاب دوست ندارید ؟
به صفحه نمایش رایانه نگاه کنید
اما برخی چیزها را باید به خاطر بسپارید
و دانستن برخی قوانین
مهم است به این خاطر که پشتتان را خالی نمیکنند
مسئله تنها پیش بردن سربازها نیست بلکه ایده های تکنیکی هم هستند
که جهان شمول می باشند
شانه به شانه رفتن
یکی از این قوانین شانه به شانه رفتن است
به چه معناست ؟
میتونید حدس بزنید
زمانی است که شاهتان شانه به شانه شاه حریف است
در برخی موقعیت ها مسیرهای متفاوتی برای رفتن دارید
اما میتوانید مسیر خود را
با یک مداخله ترکیب کنید
در مسیر حریف مداخله کنید
مثلا این موقعیت است
سرباز سفید روی اِی6 است سرباز سیاه روی اِی7 است
شاه ما روی اف7 است
شاه سیاه روی بی2 است
مسلما باید این سرباز را بزنیم
اما اگر مستقیما به آن سمت ادامه دهیم
بازی مساوی میشود
چراکه شاه سیاه موفق میشود تا شاه ما را به سمت ستون اِی بکشد
و نمیتوانیم فرار کنیم
بازی مساوی میشود
خوب حالا چطور میتوانیم این سرباز را بزنیم و این کار را با جلوگیری از آمدن شیاه سیاه
رفتن به مربع سی7 وقتی که میخواهیم اِی7 رابزنیم انجام دهیم ؟
قاعدتا جواب را حدس زدید
شاه را میبریم به ای6
شاه به سی3
و حالا شاه را میبریم به دی5
و این یجورایی توهم دیداری است
چراکه مسلما میخواهید بروید به
ای7، دی7، سی7، بی7
اما سعی کنید بشمارید
همان تعداد حرکت است
اما اگر بروید اف7،ای6، دی5، سی6،بی7
از اینکه شاه به دی4 برود، مربع دی4 را بگیرد جلوگیری میکنید
و حالا شاه سیاه راهی ندارد
میرود به دی3
شاه ما میرود سی6، دی4، بی7، سی5
شاه اِی7 را میزند
و پس از اینکه شاه به سی6 میرود، ما این گوشه را باز میکنیم
و حالا سربازمان پیشروی میکند
دقتِ پایان‌های بازی
گاهی میدانید در بازی بازیکنان قوی هم اتفاق می افتد
حرکات درست را تشخیص نمیدهد
و این موقعیتی است که به وجود می آید
دوباره، شاه و یک سرباز شاه و یک سرباز
حالا روی اف7 است
یا اینکه میتونم آنجا بزارمش روی اف7
تا برای شما شرایطش را مناسب تر کنم
نوبت حرکت سیاه است
میگید دو تا سرباز است
مسئله ای نیست
شاه در واقع به اف5 میرود
و بعد شاه به بی5، شاه در این مربع است
و بازی مساوی میشود
حرکت برنده شاه به دی5 بود
بازم، ما ترفندش را میدانیم
اطمینان حاصل میکنیم که شاه سفید نتواند نزدیک سربازمان بشود
چراکه بعد قیچیش میکنیم
شاه به دی4 میرود و حالا سربازمان پیشروی میکند
و اگر سفید به این سرباز فشار وارد کند بعد یه ترفند دیگر میزنیم
مهم است که یاد بگیردش
بنابراین سربازها تقریبا همزمان پیشروی میکنند
اما حالا با شاهمان به عقب میرویم
شاه اِی6
و سفید حتی با یک حرکت جلوتر سربازش را پیش میبرد
اما وزیرمان با یک کیش ظاهر میشود
و بعد از آنکه شاه به اِی5 میرود، به خاطر دارید؟
وزیر به اِی1 و کیش،
حمله پیکانی، وزیر را میزنیم
و اگر شاه سفید به اِی7 برود، وزیر به اِی1 و مات
این نمونه ها
نشان میدهند که چقدر باید در پایان های بازی دقیق باشید
پایان های بازی با سرباز
در واقع یک سرباز در هر دو سمت
مسلما اگر سرباز اضافه کنید
پیچیده تر میشود
اما با اینحال قوانینی هستند که باید به خاطر داشته باشیم
و بازی مساوی دیگری که به آن نگاه میکنیم بهش میگویند رودررویی
رودررویی
تاکید بر تفاوت میان آعازهای بازی
و حتی بسیاری از موقعیت های میانه های بازی
که در آن ها میتوانید بر اساس دلخواه خود
و فرم بازی خود تصمیم گیری کنید و پایان های بازی که در آن ها
باید بسیار دقیق عمل کنید، مهم است
یک حرکت میتواند سرنوشت ساز باشد
جایی برای حرکات دلبخواه
برای حرکتی که دوست دارید یا دوست ندازید، نیست
قانون یکی است
باید از این قانون پیروی کنید
و باید اطمینان حاصل کنید که این قوانین را
به فراخور هر شرایطی به اجرا در بیاورید
خوب قانونی دیگر، رودررویی است
خوب رودررویی به سادگی وقتی است
که دو شاه روبروی یکدیگر قرار میگیرند
و همانطور که میدانیم وقتی که یک شاه و سرباز
در برابر یک شاه و سرباز داریم،
رودررویی، عاملی سرنوشت ساز است
خوب همه میدانند که این موقعیت کلاسیک است
تنها حرکت موثر برای نجات بازی توسط سیاه
عقب رفتن است، جی8، شاه سفید اف6 و شاه سیاه اف8
رودرروییمان را حفظ میکنیم
و حتی اگر این قانون را بدانید
باید در استفاده از آن باید خیلی دقیق باشید
حالا اگر به این موقعیت نگاه کنیم
با شاه سفید روی اف1، سرباز روی جی2، شاه سیاه روی سی8، سرباز روی اچ5
ساده تر از این نمیشه
اما تضمین پیروزی برای سفید به مانور خیلی زیرکانه ای احتیاج است
شاه به اف2 میرود، تهدید به حمله به سرباز میکنیم
شاه به جی3 و اف4 میرود تا سرباز را بزند
و بازی را ببرد
سیاه به اچ4 میرود
و حالا باید کاری کنیم که با عقل سلیم نمیخواند
چراکه میخواهید شاه را به اف3 ببرید
اما بعد سیاه اچ3 را بازی میکند
و قاعدتا میدانیم که اگر به اچ3 ببریمش
سرباز کناری نمیبرد
و اگر به جی4 برویم بعد سیاه میتواند
شاه را جلوی سربازمان بیاورد و مساوی میشود
بنابراین تنها راه پیروزی عقب رفتن است، شاه به جی1
حالا شاهمان آماده حمله است
و پس از اچ3، ما میرویم به جی3
و سیاه زمان کافی نخواهد داشت
تا شاهش را جلوی سرباز بیاورد
چراکه داریم در رودرویی میبریم
و اطمینان دارم که میدونید چطور این موقعیت را ببرید
زوگزوانگ
مفهموم مهم دیگر زوگزوانگ است
قاعدتا همه میدانیم که زوگزوانگ
وقتی است که هر حرکتی که میکنید به
نتایج منفی دراماتیک برای شما خواهد انجامید
در پایان های بازی، بویژه در پایان های بازی با سرباز
معمولا به زوگزوانگ متقابل برمیخوریم
که در آن حرکات از سوی هر طرف تاثیرات مخرب دارند
خوب این ساده ترین شرایط است
مثلا بگیم شاه سیاه روی ای5
شاه سفید روی سی6 است
و سربازها روی دی5 و دی6 هستند
سیاه حرکت کند، سیاه میبازد
سفید حرکت کند، سفید میبازد
و بطور مثال در واقع میتوانیم
در به یک حرکت قبل از این موقعیت نگاه کنیم
حوب شاه سفید به بی6 میرود
شاه سیاه به اف5 میرود
حالا قضیه برعکس شد
به شما بستگی دارد که حرکت درست را انجام دهید و پیروز شوید
بنابراین اگر نوبت حرکت سفید باشد باید به سی7 برود
و به سرباز حمله کند
و پس از زفتن شاه به ای5، شاه به سی6 میرود
حالا اگر نوبت حرکت سیاه باشد، شاه را به ای4 میبرد
و به سرباز حمله میکند
یادتون باشه که زود به سمت این مربع نروید
شاه به سی6، شاه به ای5
میبرد
خوب شد زوگزوانگ و زوگزوانگ متقابل
در خیلی خیلی موقعیت ها
میتونم کلی ادامه بدهیم
میتوانیم ساعت ها و ساعت ها، صدها ساعت
صرف پایان های بازی با سرباز کنیم
و به شکل مثبتی شوکه میشوید، سورپرایز میشید
از عمق این تحلیل، این بازی تحلیلی
و زیبایی این ترکیب، سرگرم میشید
مهره های خیلی کم، تنها دو شاه و سرباز
اما در بردارنده خیلی جزئیات پیچیده، خیلی الگوهایی آموختی
زوگزوانگ و پات
بعدی ترکیب زوگزوانگ
و عناصر پات است
مثلا بگیم سفید داریم
و شاه سفید روی ای5
و موقعیت دو سرباز در برابر یک سرباز است
چطور ببریم؟
اگر مستقیم جلو بروید، شاه ای6
شاه ای8، اف7 کیش
شاه اف8، شاه اف6
پات، تساوی
شاه را ببرید به اف5؟
سیاه شاه را به اف7 میبرد
و راه شاهتان سد میشود
نمیتوانید به جی6 بروید
خوب حالا چطور میتوانید سیاه را مجبور کنید
که یا شاه را به اف5 ببرد که شما شاه را به اف7 ببرید
یا اینکه شاه را به ای8 ببرد
بعد شما شاه را ببرید به ای6 و رودررویی ایجاد کنید
بهش میگویند مثلث
و این هم قانون خیلی مهمی است
شاید بگید بیشتر ریاضی است تا شطرنج
اما عنصر مهمی در جهت بهتر کردن تکنیک های پایان بازیتان است
وقتی به این موقعیت نگاه میکنید و میبینید که همه چیز حول محور این مربع است
اف5 و اف7
میبینید که سیاه تنها دو مربع دارد
ای8 و اف8
و سفید سه مربع دارد ای5،ای4 و اف4
اگر بتوانیم این حرکت را در این موقعیت به سمت سیاه بچرخانیم
سیاه میبازد
خوب راه حل خیلی ساده است
شاه را به ای4 یا اف4 بازی میکنیم مهم نیست
شاه به ای8، شاه به اف4، شاه به اف8 و شاه به ای5
و حالا یا سیاه رودرویی را در این جا میبازد
یا اینجا رودرویی را میبازد
در واقع میتوانم بگویم که در 15 سالگی
بازی ای را در برابر استاد بزرگی با نام لو آلبرت بردم
که بعدها از شوروی سابق مهاجرت کرد
و قهرمان چندین باز قهرمان ایالات متحده شد
اما در سال 78 برای کسب سهمیه بازی های قهرمانی شوروی سابق رقابت کردیم
و به یک پایان بازی با سه سرباز در برابر دو سرباز رسیدیم
و او فکر کرد که میتواند فرار کند اما من
توانستم یک سرباز را متقابلا خارج کنم تا به موقعیتش برسم
رنگ ها متفاوت بود، من سیاه بازی میکردم
و به سرعت دانش خودم را در استفاده از مثلث نشان دادم
من در سن هشت یا نه سالگی در مورد مثلث سازی آموختم
در یکی از اولین کتاب هایی بود که خواندم
اون زمان ها کتاب های زیادی برای خواندن نبود
و چند کتاب های خوبی با چند ترفند بود
و گشایش های بازی به این اندازه مهمه نبود
یکم دیگه درموردش صحبت میکنیم
چراکه تمرکز بر روی آعازهای بازی
شما را به بازیکنی قوی تر تبدیل نمیکند
چرا که باید در مورد تمام بخش های بازی شطرنج بیاموزید
و در پایان های بازی چیزهای بیشتری برای یادگیری وجود دارد
و قوانین ثابت هستند
چیزی است که اگر بدانید
میتوانید از آن استفاده کنید و برایتان عمل میکند
به این خطر است که حتی پیش از ده سالگی الگوهای پایان بازی بسیاری میدانستم
همان موقع هم بازیکن خیلی قوی ای بودم
اما آموختن پایان بازی
بخش بسیار مهمی
از آماده سازی ام به عنوان یک بازیکن جوان بود
به یاد دارم که مربیانم از عنفوان کودکی در باکو
در کاخ پیش روها در باکو
همیشه در مورد آموختن پایان های بازی صحبت میکردند
چراکه آن ها میدانستند
و این از تجربه شان بود
که اگر بتوانید پایان های بازی را بهتر از حرفتان بازی کنید
خیلی جلو افتاده اید
برتری و دست بالای بزرگی بهتان میدهد
چراکه نتیجه بازی در مرحله آخر مشخص میشود
و ممکنه خیلی حرکات خوبی انجام دهید
میتوانید گشایش های بازی را بیاموزید و
و میانه های بازی خیلی خوبی بازی کنید
اما اگر ندانید که چگونه این برتری را بکارگیرید
با این فرض که قبلا نتوانسته باشید پیروز شوید
اما اگر ندانید که چگونه این برتری را
در یک پایان بازی با سرباز، بکارگیرید
مثلا بگیم دو سرباز در برابر یک سرباز باشد
همه اش بیهوده خواهد شد
و همه تلاشتان تلف میشود
چراکه وقت نگذاشتید که در مورد
حیاتی ترین تکنیک های پایان های بازی بیاموزید