اصول شطرنج گری
راهبرد در برابر تاکتیک
من یه ضرب المثل قدیمی شطرنج رو دوست دارم که میگه
تاکتیک یعنی دانستن آنچه باید کرد، زمانی که کاری برای انجام وجود دارد، است
در صورتی که راهبرد به معنای دانستن آنچه باید کرد
زمانی که راهی وجود ندارد، می باشد
مسلما در این ضرب المثل غلو شده است
چرا که همیشه کاری می توان کرد
اما زمانی که به راه‌حل های تاکتیکی نظر میکنیم
موضوعی فوری است، یکجورایی حرکتی بالفور است
به نظرمون سریع است
وقتی می گویم سریع، ممکن است به معنای قربانی دادن باشد
چیزی که توازن موقعیت را بر هم زند
و میتوانید نتیجه آن را به سرعت ببینید
خوب یا بد می شود
در واقع راهبرد مسئله ای بلند مدت است
بنابر این در واقع راهبرد به معنای دیدن نتیجه مانورهای آهسته
و همچنین پیشبینی
کارهایی است که می توانید انجام دهید تا برنامه های رقیب را برهم بریزید
بازیکن های موقعیتی بزرگی در گذشته وجود داشته اند
که حتی می توان اسمشان را قهرمانان در لحظه بنامید
چراکه دقیقا می دانستند که چگونه
فعالیت های رقیب را فلج کنند
و با این کار قدم به قدم
آهسته و پیوسته برتری خود را بسازند
بنابراین به این دلیل است که زمانی که به موقعیت نگاه می کنید
باید قبل از هرچیز مشخص کنید
که آیا این موقعیت به راه حل تاکتیکی نیاز دارد
یا آنکه برای مدتی باید از خیر تاکتیک ها بگذرید
زیاد فشار وارد نکنید، عجله نکنید
و شروع کنید که به بازی کردن و از نظر موقعیتی ساخته و پرداخته کنید
و مسلما چشمتان به دنبال موقعیت ها باشد
اگر که رقیبتون همچین شانسی بهتون بدهد
فرم بازی شخصی
راهبرد عمومی برای بازی شطرنج وجود ندارد
چرا که راهبرد در این بازی خیلی به شخص شما
و شخص رقیبتان، وابسته است
ما همگی متفاوت هستیم
شاید راحت تر باشیم که تصمیمات تهاجمی تر بگیریم
بازی در دورنمای بزرگ و با فرمی پویا
بیشتر شبیه به شخص من است
میتونیم محتاط تر و محافظه کار تر باشیم
آهسته تر بازی کنیم و برتری های کوچک را بدست بیاوریم
و منتظر اشتباه‌های رقیب باشیم
که بیشتر شبیه بازی کارپوف است
هیچ کدام از این رویکردها مشکلی ندارند
خیلی مهمه که بفهمیم که هرکاری که میکنید
باید با شخصیتتان در تناسب باشد
تلاش نکنید که خلاف غرایز طبیعیتان بازی کنید
این مهمترین درس بازی شطرنج است
به خاطر داشته باشید که در کل بازی شطرنج
مانند تمام چیزهای دیگر در زندگی در مورد تصمیم گیری است
تلاش برای مجبور کردن خود به بازی
به نحوی که متناسب با غرایط طبیعی و شخصیتتان نیست
مخرب و در بسیاری موارد میگم که خودکشی است
و تصمیم گیری زمانی که شطرنج بازی می کنید
به تکینگی اثرانگشت و دی‌ان‌ای شما است
و اگر شناختی از خود نداشته باشید
شناخت این که چه راهبردی بهترین راهبرد برای شماست بسیار دشوار است
چه بر روی صفحه شطرنج باشد و چه در هرجای دیگر
و مسلما وقتی که می دانید که هستید
وقتی میفهمید که چه نوع بازی ای می خواهید انجام دهید
باید همچنین به رقیب نگاه کنید
چراکه رقیب شما
درک این مفهوم در واقع دشوارتر است
چراکه باید به بازی هایی که
رقیبتان در گذشته انجام داده است و برخی تصمیماتی که قبلا گرفته است توجه کنید
اما اگر بتوانید به بهترین نحو این اطلاعات را بدست آورید
و نقاط قوت و ضعف رقیبتان را بشناسید
بعد می توانید به طراحی بازی ای
که بیشترین فایده را برای شما داشته و برای
رقیبتان بیش از همه اعصاب خورد کن باشد، فکر کنید
من وقتی با آناتولی کارپوف بازی کردم استفاده کردم
و بازی خوبی ارائه دادم
من در تغییر تقریبا مداوم بازی
به سمت کاراکتر موقعیتی ای که بیشتر به شخصیت من می آمد تا آناتولی کارپوف، موفق بودم
خوب، در استفاده از همین منطق
وقتی که با ولادمیر کرامنیک بازی کردم، موفق نبودم
فکر نمیکنم که در سال 2000
زمانی که رقابت قهرمانی ام را در لندن به او باختم
من بازیکن ضعیف تری بودم
اما در مسابقه تلاش کردم که با قواعد اون بازی کنم
و در رهاسازی خود از تله روانشناختی شکست خوردم
در موقعیت هایی بازی کردم که کرامنیک خیلی راحت تر بود
اینطور نبود که نتونم در آن ها بازی کنم
در واقع من بعدها، یک سال بعد، در مقابل کرامنیک در این پایان بازی پیروز شدم
اما در طول مسابقه
وقتی که یک بازی کن در برابر بازیکن دیگر با مسائل روانشناختی رودررو میشود
باید راحت باشید
و باید رقیب خود را ناراحت کنید
و در حالی که هیچوقت دقیق نمیدانید که رقیبتان با چه چیز راحت یا ناراحت است
چراکه در بسیاری از موارد
وقتی که دارید در مورد شطرنج آماتور
یا شطرنج در سطح کافه ای صحبت می کنید
اطلاعاتتون نسبت به رقیبتان خیلی محدود است
اما دقیقا می دانید که خودتان چگونه هستید
و اگر بازی ای انجام دهید که به شما احساس راحتی نمی دهد
اگر ازش لذت نمیبرید
اگر احساس می کنید که این بازی نمی تواند
نمیتواند خلاقیت بالقوه شما را رها سازی کند
بنابر این از پیش باخته اید
شناخت الگو
همیشه سوالاتی در مورد
ترفند و نکات بازی از من می شود
چکار میتونیم بکنیم که بهتر بشیم ؟
چطور میتونیم این چیز و اون چیز رو یاد بگیریم
و در نهایت فکر میکنم
که یجورایی در مورد راهکار دادم محتاط باشم
با گفتن اینکه باید تمرین کنید، هیچ رازی را بر ملا نمیکنم
انقدر تمرین می کنید که یادگیری این الگوها
درونی می شود
بازیکنان قوی شطرنج الگوها را شناسایی می کنند
و می توانند به سرعت در آن ها موقعیت می بینند
و این به جهت این الگوهاست
یادم میاد که استاد بزرگم میخائیل بوتوینیک
میگفت که تفاوت میان بازیکن ها
وقتی که به بازیکن های ضعیف، قوی تر
بازیکنان قوی
بازیکنان برگزیده و قهرمانان شطرنج نگاه می کنید
در نهایت مسئله تنها تعداد موقعیت ها
یا شاید بگوییم تعداد الگوهایی است
که او می تواند شناسایی کند
چراکه هرچه تعداد الگوی بیشتری بتوانید شناسایی کنید
بهتر می توانید با ابزارهای در اختیارتان بازی کنید
می توانید به سرعت بدون اتلاف وقتتون ببینید
که این حرکتی است که در موقعیتی مشابهی جواب داده است
و من اگر همین حرکت را اینجا با کمی تغییر انجام دهم
اینجا هم می تواند جواب دهد
شناخت این الگوها
بازشناسی بهترین راه دست یافتن به هدفتتان
به شما در مقابل رقیب دست بالا را می دهد
حتی در شطرنج هم زمانبندی مهمترین عنصر است
میخائیل بوتوینیک یکی از بزرگترین آموزگاران من
قهرمان ادوار گذشته جهان است
یادم میاد بوتوینیک همش بهم میگفت
میدونی، گری، آروم باش
عجله نکن
پس گاهی باید تنها توقف کنی، نفس عمیقی بکشی
و بگذاری که رقیب حرکت خودش رو انجام بده
بنابراین همیشه مهمه که
به یاد داشته باشیم، که گاهی رقیب می تواند خطا کند
بنابراین باید بهش این شانس رو بدی که اشتباه کنه
این تصور یکم ساده لوحانه است
اما من می دانم که به طور مثال این روزها
حین بازی در رویداد های بازی هم زمان
یک قانون را یاد گرفتم و به همین دلیل نتایج خوبی گرفتم
گرچه بازنشسته شدم رویدادهای بازی همزمان را شرکت کرده ام و از سال 2001 اصلا نباخته ام
اگر یک برد سریع یا یک گشایش سریع را درکار نمی بینید
تنها چند حرکت بی سر و صدا انجام بدهید
بگذارید رقیبتان بازی کند
بدون بدست دادن ضعف از جانب خودتون به بهشون این شانس را بدهید
بهشون این شانس رو بدید تا موقعیت خودشان را تضعیف کنند
این یکی از درس های اوایل کارم بود
احساس لحظات حساس
باید دورنمای بزرگ را ببینید
اما باید احساس کنید که نقطه درست کجاست
که باید روی آن تمرکز کنید
همچنین باید نقطه اوج بازی را احساس کنید
این یکی از آموزه هایی است
که از بوریس اسپاسکی، یکی دیگر از قهرمانان بزرگ شطرنج، به یاد دارم
که با نظرات منحصر به فردش به من کمک کرد
نظریه اش این بود که
قوت بازیکن
در حال حاضر، توانایی اش
شناخت نقطه‌ی اوج بازی است
چرا که امروزه وقت زیادی در دست دارید
در گذشته ما 2 ساعت و نیم وقت برای 40 حرکت داشتیم
حالا این زمان کمتر است
اما با این حال شما ایکس ساعت یا دقیقه وقت دارید
که به انجام تمامی حرکات اختصاص داده شده است
و شما باید بدانید که چگونه این زمان را صرف کنید
باید بدانید که چه وقت برای شما بهترین زمان برای تخصیص زمان بیشتر است
گاها باید نسبتا سریع بازی کنید
چراکه زمان حساس و حیاتی ای نیست
چراکه همه حرکات از ارزش یکسانی
از نظر شناخت روند وقایع، برخوردار نیستند
برخی لحظات کاملا حیاتی هستند
مثل رسیدن به یک چهار راه می باشند
و اگر که از پیچ درست گذر کنید
جریان بازی مثل جاده آریزونا می شود
پیچ بعدی 50 مایل جلوتر خواهد بود
بنابراین مهم است که بتوانید زمان مناسب را شناسایی کنید
به خودتون بگید که من باید تمرکز کنم
من باید زمان بیشتری صرف کنم
من باید حرکت درست را بیابم
چراکه این حرکت است که مشخص می کند که بازی به کدامین مسیر می رود
دانستن لحظه ی درست بازی، نقطه ی اوج
میتواند نقاط اوج متعددی در طول بازی وجود داشته باشد
چراکه بازی انسانی زیاد با ثبات نیست
همیشه بالا و پایین دارد
پس می تونید مرتکب اشتباه شوید یا حرکت غیر دقیقی انجام دهید
بعد رقیب هم میتونه لطفتون رو جبران کنه
بنابراین گاهی بازی می تواند چندتا از این لحظات حیاتی داشته باشد
و من جای این ها را به تجربه یاد گرفتم
اینطور نیست که از ابتدا انها را بدانم
یا بینش قوی ای داشته باشم
یا میتونستم که حس کنم که این لحظه‌ی مناسب برای تمرکز کردن است
مطمئن نیستم که حتی زمانی که مقام
قهرمانی جهان را در مسابقه ای برابر کارپوف کسب کردم
به سادگی می توانستم تمام این لحظات مناسب را شناسایی کنم
همیشه چیز تازه ای برای فراگیری برای من وجود دارد
بازی دو بازیکن دارد
البته باید به خاطر داشته باشید که
شما یک حرکت می کنید و رقیب هم یک حرکت می کند
و هرچیزی می تواند تغییر کند
این هم یکی دیگر از زیبایی ها و خطرات بازی شطرنج است
تنها شما کنترل اوضاع را در دست ندارید
شاید فکر کنید که راهبر شمایید
اما رقیبتون ممکنه فکر دیگری داشته باشد
بنابراین باید به خاطر داشته باشید که این بازی ای است
که در دو سوی خود شفافیت دارد
و اگر برنامه های خودتون را دارید
باید مطمئن شوید که رقیبتون
خیلی سریع متوجه نشود که خطر از چه جهت به سویش می آید
بعضی ایده ها خیلی باز و سر راست هستند
برخی از آن ها می توانند پنهان باشند
گاهی می توانید حرکتی را در گوشه ای از صفحه انجام دهید
که قصد اصلیتون رو پنهان کنید
این حرکات بیشتر روانشناختی هستند
چراکه باید به یاد داشته باشید که برخی از برنامه هایتان
ممکن است اگر رقیبتون جلوی آن را بگیرد نتوانند اجرایی شوند
بنابر این شاید داشتن نوعی حرکت انحرافی
حرکت انحرافی روانشناختی در گوشه دیگری از صفحه
بتواند به شما کمک کند تا بهینه تر به جلو حرکت کنید
حتی اگر زمان را با انجام کاری
در جبهه ای جانبی وقت تلف کنید
اما حواس رقیبتون رو با باژگون کردن تمرکزش پرن کنید
ممکن است به شدت مفید باشد
رقیب را به تقلا وا دارید
در بسیاری از موارد حرکت برد یا باخت ندارید
پس به حرکات ممکن نگاه می کنید
برخی از آنها احتمالا مطمئن تر هستند
بیشتر با موقعیت جور در می آیند
که به این معناست که اگر زیر فشار هستید
بهتره که بدون انجام حرکات تهاجمی از موقعیت خود دفاع کنید
مسئله این است که برخی از این حرکاتی که منطقی هستند
و میشه گفت که موقعیتی هستند
از جانب رقیبتون مورد انتظار است
و اگر می خواهید که طبیعت بازی را تغییر دهید
اگر می خواهید بازی را زنده کنید یا می خواهید بازی را به چیزی
کمتر راحت برای رقیبتون تبدیل کنید
بنابراین باید حرکاتی رو انتخاب کنید
که با استاندارد پایه شطرنج بی عیب و نقص نیستند
یکی از بزرگترین اساتید اینچنین حرکاتی
دومین قهرمان جهان، امانوئل لاسکر بود
کسی که همیشه باور داشت که شطرنج یک جنگ است
مسئله تنها برنده شدن است
مسئله تنها بازی کردن با رقیب است
و حرکات بجز حرکاتی که به برد سریع منجر میشوند
یا حرکاتی که خیلی واضح هستند مثل حرکات ابتدای بازی
اما در یک بازی عادی در میانه ی بازی
تصمیمی که میگیرید باید
باید به شکل خاصه بر اساس
اصل ناراحت کردن رقیبتون بنا شده باشد
حرکاتی که تضمین کند که نوع موقعیتی که
بازی میکنید، چیزی است که رقیبتون انتظار ندارد
و با بازی در آن موقعیت احساس راحتی نمیکند
و لاسکر برای 27 سال قهرمان جهان بود
و یکی از دلایل باقی ماندن او
بر قله ی جهان شطرنج توانایی او
در تنظیم بازی خودش
بر اساس ضعف های روانشناختی
حریفش بود
شاید گاهی بتوانید برخلاف غرایز خود بازی کنید
تا رقیبتون رو ناراحت و ناراحت تر کنید
اما وقتی میگم خلاف غرایز
منظورم شطرنج بازان بسیار قدر است
چون اگر بگویم که من راحت نیستم
که پایان بازی موقعیتی یا موقعیت آرام را بازی کنم
بدین معناست که من به راحتی کارپوف یا کرامنیک نمیتونم اینگونه بازی کنم
در حالی که در کل توی اون موقعیت هم خوب بازی میکنم
بنابر این تصمیم گیری در این مورد باید آگاهانه باشد
باید تصمیم بگیرید که می خواهید
یجورایی از نقطه قوت خود چشم پوشی کنید
تا رقیب خود را ناراحت تر کنید یا خیر
شاید ایده های جالبی
در حرکات ابتدایی داشته باشید که بتواند رقیبتون رو
از راه آشنای خود دور کند
و استفاده ازش ارزشش رو داشته باشه
حتی اگر این حرکات ابتدایی چیزی نباشه
که خیلی باهاش راحت باشید
اما اگر بحثمون شطرنج در سطح آماتور
یا نیمه حرفه ای باشد
من توصیه نمیکنم که بر خلاف غرایزتون عمل کنید
به خودتون بستگی داره
با استفاده از صفحه شطرنج راه حل بیابید
فکر میکنم که مفید باشد که
اگر میتونید تلاش کنید که راه حل را روی صفحه شطرنج پیدا کنید
یک صفحه شطرنج واقعی
نه صفحه ی روی نمایشگر رایانه
میدونم که کار سختیه چون اکثر اوقات
وقتمون رو پشت رایانه میگذرونیم
اما اگر میخواهید واقعا بهبود و پیشرفت داشته باشید
تلاش کنید که با قطعات شطرنج در تماس باشید
از لحاظ روانشناسی راحت تر است
چون وقتی بازی می کنید با قطعات ملموس بازی می کنید
و بهتره که بتونید لمسشان کنید
باز می گم که کاملا مسئله روانشناختی است
اما از لحاظ روانشناختی سخت تر است که
اطلاعات روی صفحه نمایشگر جمعبندی کرد و روی صفحه شطرنج پیاده کرد
باز یاد یک داستان دیگری از تجربه شخصی خودم
زمانی که در سال 2003 با رایانه بازی کردم یادم آمد
با برنامه دیپ فریتز بود
و من روی یک صفحه سه بعدی در نیویورک بازی کردم
در بازی دوم مسابقه یک موقعیت خیلی خوب
با مهره های سیاه پیدا کردم
و در حالی که به این موقعیت روی صفحه سه بعدی نگاه می کردم
متوجه نشدم که تاثیر خیلی عجیبی داره
تنها رایانه نبود بلکه صفحه سه بعدی بود
طبیعی به نظر میومد
اما با این حال کاملا طبیعی نبود
و لحظه ای روی سرباز میانیم اشتباه کردم
روی سرباز ای5 اشتباه کردم
و یادم میاد که
وقتی این بازی رو با مربیم یوری دوخویان تحلیل می کردیم، گفت
گری این موقعیت های روی صفحه شطرنج است، رایانه ای در کار نیست
همشون مهره های واقعی هستند
هندسه شون رو می بینی ؟
گفتم بله مسلما نمیشه این کار رو کرد
چون قلعه روی اف8 در خطر قرار می گیره
بخاطر همینه که سرباز روی ای5 از دست میره
پس زمانی که تونستم موقعیت رو ببینم و مهره ها رو لمس کنم
دقیقا متوجه شدم که این حرکت درستی نیست
اما روی صفحه نمایشگر رایانه به سادگی ارتباط خودم رو با واقعیت از دست دادم
پس به همین خاطر است که به تجربه توصیه میکنم
اگر می خواهید یاد بگیرید و شطرنج خودتون رو بهتر کنید
سعی کنید که راه حل ها رو روی صفحه شطرنج پیدا کنید
خودتون رو در همان شرایطی قرار دهید
که در یک تورنومت واقعی در آن بازی می کنید