مطالعه‌ی موردی نوشتن: بارش شهابی
گفتم شاید خوب باشه نگاهی به نمایشنامه‌ای بندازیم که نوشتم
نمایشنامه‌ای که تازه نوشتم و خیلی بهش افتخار می‌کنم
و اجرا هم شده
پس دیگه خوب جمع‌وجور شده
و شاید بتونم توضیحاتی بدم که
چرا بعضی اتفاقات به‌خصوص می‌افته
و یکی از چیزایی که خیلی بهش توجه می‌کنم
توضیح و روش جاگذاری اون تو متنه
کلیشه‌ای که تعریف می‌کنم تو یه فیلمه که دو نفر دارن کنار هم راه می‌رن
تو خیابون و یکی‌شون می‌گه: جو، تو برادرمی
نظرت درمورد فلان و بهمان چیه؟
چرا باید همچین چیزی رو به برادرت بگی؟
برادرت می‌دونه خودش کیه
توضیح ناخوشایندیه
و خیلی راه‌های دیگه‌ای برای انجامش هست
همین‌جوری بگین: بابا چی می‌گه؟
خیلی ساده‌تره
و خیلی بهتره وقتی این اطلاعات
جمع‌آوری بشه تا اینکه گفته بشه
پس بذارین کامپیوتر کوچیکم رو بیارم
این نمایشنامه‌ای که نوشتم
سعی می‌کنم تا جای ممکن خلاصه‌ش کنم
اسمش بارش شهابیه
و کمدیه
قصدش اینه که کمدی باشه و مردم رو بخندونه
هدفش اینه
حالا موقعیت رو شرح می‌دم
یه زوج چهل و چند ساله، چهل و دو سه یا چهل و پنج شیش ساله ان
تو شهر اوهای ایالت کالیفرنیا زندگی می‌کنن که تو بیابونه
و یه زوج دیگه رو هم دعوت کردن
که خیلی خوب نمی‌شناسن و می‌خوان با هم بارش شهابی رو تو تابستون ببینن
و بعد هرج و مرج سر می‌رسه
حالا چجوری این رو می‌گین؟
اول می‌خواستم این روج رو تعریف کنم
اسمشون کرکی و نورم‌ه
زنه تنها روی صحنه است
مرد رو می‌بینه
میاد رو صحنه
مرد هنوز کامل لباس نپوشیده
مرد می‌گه نورم، تا پونزده دقیقه‌ی دیگه می‌رسن
الان تماشاچی می‌دونه که آهان پس یه نفر داره میاد
بدون اینکه کاری کرده باشیم
تا پونزده دقیقه‌ی دیگه می‌رسن
می‌دونم
مرد می‌گه مسابقه‌ی «جِپِردی» یه سؤال داره
دارم سعی می‌کنم جوابش رو پیدا کنم
می‌گه سر زبونمه ها
سر زبونمه
الان توضیح می‌دم که جوکش چیه
ولی این یه پیش‌غذای کوچیکه
واقعا خیلی مربوط نیست
ولی معنی داره بالاخره یه مقصودی داره
می‌گه سر زبونمه
اسم یه کتابه
اسم کتابه
یه چیزیه تو مایه‌های مرگ بر فاخته
چیه؟
مرگ بر فاخته
و زنش می‌گه آهان کشتن مرغ مقلد
و حالا با این کار رابطه‌شون رو نشون دادن
که می‌تونن جمله‌های همدیگه رو کامل کنن
با این جوک نشون می‌دن همدیگه رو درک می‌کنن
خب مرد می‌گه ممنونم
ممنونم
این هم یه دلیل دیگه برای ازدواج
پس حالا می‌دونیم داستان درباره‌ی ازدواجه
و هنوز واقعا چیزی نگفتیم حرف مستقیمی در موردش نزدیم
و مرد می‌گه اوه
زن می‌گه مغزت یخ زده بود
مرد می‌گه وای آره
سرکوبش کردم
و وقتی چیزی رو سرکوب می‌کنم تا جا داره می‌فرستم پایین
بعد روش خاک می‌ریزم
که دیگه برنگرده
بعد زن می‌گه اگه با ناخودآگاهت کنار نیای
ناخودآگاهت با تو کنار میاد
این دقیقا موضوع نمایشه
و اون رو اول صفحه‌ی دو گفتم
ولی به نظر سخنرانی یا همچین چیزی نمی‌رسه
و ۶۰ صفحه‌ی بعد اهمیتش معلوم می‌شه
این جمله مهم می‌شه و کمک می‌کنه به توضیح
اینکه نمایش درباره‌ی چیه
اولین باری که اجراش کردیم فکر کردم
به نظرم تماشاچی تو فهم بعضی مفاهیم به‌خصوص
تو ماهیت این نمایش مشکل داره
برای همین این جمله رو درباره‌ی
ناخودآگاه به اولش اضافه کردم
چون گفتن همچین چیزی یه کم عجیبه
و باعث می‌شه تماشاچی صاف بشینه و گوش بده
این درباره‌ی چی بود؟
پس این چیزا بعدا میاد
و نمایشنامه کم‌کم به خودش شکل می‌گیره
زمانی که می‌فهمین به چی نیاز دارین
پس اگه فکر کردین نشستم و همه‌ی این‌ها رو خطی نوشتم
حتما فکر کردین باورنکردنیه همه‌چیز در هم تنیده است
نه. اول نوشته شده و بعد بررسی شده
و گفتم این یعنی چی؟
می‌تونم مقدمه‌ش رو زودتر بچینم؟
می‌تونم به طور نامحسوس در موردش صحبت کنم؟
که بعدا معنی پیدا کنه؟
بعد زن این جمله رو می‌گه
اگه با ناخودآگاهت کنار نیای
ناخودآگاهت با تو کنار میاد
مرد می‌گه عجب جمله‌ای
کی گفته؟
زن می‌گه تو اون کتابه بود، یادته؟
مرد می‌گه آهان، آره آره
حالا این جا بدون اینکه چیزی گفته بشه
نشون می‌ده هر دو یه کتاب رو خوندن
یه کتاب روانشناسی رو خوندن
و خیلی نامحسوسه
ولی تماشاچی داره توجه می‌کنه
و تمام این‌ها رو می‌فهمه
پس تا الان گفتیم که یه زوجن
می‌فهمن که به هم نزدیک ان
رابطه‌ی نزدیکی تو ازدواج دارن
و احتمالا هنوز دارن رابطه‌شون رو بررسی می‌کنن
بعد زن می‌گه زنه چجور آدمیه؟
هنوز نگفتیم کسی داره میاد خونه
ولی تو این جمله
خیلی اطلاعات زیادی هست
زنه چجور آدمیه؟
مرد می‌گه نمی‌دونم
فقط مرده رو می‌شناسم
زنه رو نمی‌شناسم
ویراستار نسخه‌ی وست کوست مجله‌ی ووگ بوده
فقط چند تا اطلاعات کوچیک داریم می‌دیم
مرد می‌گه فقط پنج دقیقه دیدمش
بعد از تنیس اومده بود دنبال جرالد
اون بود که به بارش شهابی اشاره کرد
پس حالا اطلاعات رو جاگذاری کردیم بدون اینکه بگیم
یه جرالدی هست و یه زوجی که میان ما رو ببینن
و با ما بارش شهابی رو ببینن
هیچ وقت چنین کاری نکردیم
بعد زن می‌گه چجوری بحث بارش شهابی تو
مکالمه‌تون پیش اومد؟
مرد می‌گه زنه گفت جرالد می‌خواد
بره بیرون شهر تا این بارش شهابی رو بینه تا حالا اسمش رو نشنیده بودم
جرالد بادی به غبغبش انداخته بود هی می‌گفت بارانی از آتشه
آدم که نمی‌شه باران آتش رو نبینه
یه بار تو زندگی اتفاق می‌افته
فلان و بهمان
حالا اتفاقی که اینجا داره می‌افته
یه مقدمه‌ی استعاریه برای
اتفاقی که قراره تو نمایش بیافته
همچنین دارین این طرف که اسمش جرالده رو توصیف می‌کنین
و می‌فهمین که آدم مغروریه
و همه‌ی اینا با توصیف انجام شده
آشکارا انجام نشده
مرد می‌گه بعد من گفتم ما تو اوهای زندگی می‌کنیم
جرالد گفت از اونجا ستاره‌ها دیده می‌شه؟
و من گفتم آره آخر هفته‌ها برای خرید میان هار هار
و جرالد بی‌هیچ حسی به من نگاه کرد ولی زنه خندید
بعد همسرش می‌گه تو هم خوشت اومد؟
آره، شوخی‌م رو فهمید
بعد زن می‌گه من آدما رو می‌فهمم
می‌دونم کی می‌خوان با یکی بخوابن
اونم وقتی تازه دو ثانیه است اونا رو دیدن
حالا داریم وارد می‌شیم
یه ذره حسادت تو همین مکالمه
شکل گرفته
و اینجوری نمایش رو شروع می‌کنیم
حالا سر صفحه‌ی ۳ همه‌چیز رو خوب می‌دونیم
من دوست دارم اینجوری باشه
می‌تونه کلا یه جور دیگه پیش بره
می‌تونه کم‌کم همه‌چیز برملا بشه که فکر می‌کنم این نمایشنامه هم همین‌جوریه
همین طور که پیش می‌ره لایه‌لایه باز می‌شه
ولی امیدوارم از همون اول
یه کم دسیسه و راز وجود داشته باشه
ولی رازی در مورد اتفاقی که داره می‌افته وجود نداره
تماشاچی باید بدونه چه اتفاقی داره می‌افته
به نظرم همینه که باعث می‌شه چیزی
همزمان هم نگاه‌کردنش آسون باشه هم جذاب باشه
دارین چیزی جذاب خلق می‌کنین
و همزمان دارین داستان رو هم براشون تعریف می‌کنین
به نوعی بی‌دردسر
کارکاترها رو بیشتر وارد کنین تا به‌شون جون بدین
سه تا از کاراکترهام خوب در اومده بودن
واقعا خوب در اومده بودن
گفتم ولی این کاراکتر چهارم یه کم
مبهمه
بعضی وقتا نمی‌دونم کی دیالوگی براش بذارم
گفتم خب داریم آماده می‌شیم برای این کار
بهتره یه کم بیشتر به‌ش دیالوگ بدم
که بیشتر توی داستان دخیلش کنم
و فقط چیزای کوچیکی بود مثل یالا عزیزم
دیالوگ‌های کوچیکی که تو صحنه زنده نگه‌ش می‌داشت
و وقتی جلسه‌ی تمرین رو دیدم
که بازیگر خوبی به اسم «الکس هندریکسن» داشتیم
که نقش چهارم رو بازی می‌کرد و برای من شفافش کرد
پس با بیشتر وارد کردنش در صحنه
بیشتر زنده کردنش و دیدنش تفسیر بازیگر
از اون تونستم به طور کامل
کاراکتر و عملکرد کاراکتر
در نمایش رو ببینم
و تونستم با همین سمت و سو بنویسم
خیلی خیلی به من کمک کرد
با سه چهارم کاراکترها کار رو کلید زدم
و بعد کاراکتر چهارم وقتی داشتیم روی
نمایش کار می‌کردم به طور موفقیت‌آمیزی رشد کرد
و زمانی که داشتیم پیش‌نمایش می‌دادیم
هیچ ویرایشی بیش از حد کوچیک نیست
خیلی وقتا ویرایش رو تموم می‌کنین
چون دیگه وقت ندارین
و می‌تونین تا ابد با یه چیزی بازی کنین
ولی مثلا تو بارش شهابی
تو اولین بازخوانی می‌تونم ببین
یه مشکلی وجود داره تو درک تماشاچی
از پیام کلی نمایش با اینکه
تمام مدت دارن می‌خندن
ولی بعضی آدما می‌گن نمایش درباره‌ی چی بود؟
اونوقت بعضیای دیگه می‌گن نه کاملا فهمیدم چی بود
و معمولا بین مخاطبین جوان و مخاطبین مسن تقسیم می‌شد
جوون‌ها کاملا می‌فهمیدن
مسن‌ها دنبال یه تجربه‌ی تئاتر کلاسیک‌تر بودن
به نظرم
بنابراین وقتی برای اجرا به کانتیکت رفتیم به این مشکل رسیدگی کردم
و چند تغییر کوچیک دادم فقط یه جمله، در واقع دو جمله
و دیگه اون مدل بازخورد نگرفتم
گفتم واقعا مشکل فقط همون دو جمله بود؟
یا همین باعث شده به طرز اسرارآمیزی کار بهتر ببنده؟
و حالا احساس می‌کنم
کار کامل شده
احساس می‌کنم کامل شده چون سؤالاتی که داشتم
جواب داده شده
حالا احتمالا دوباره اجرا داشته باشیم
و مطمئنم باز هم تغییراتی خواهیم داشت
ولی فکر نمی‌کنم تغییر اساسی یا عمل جراحی اساسی بخواد
درواقع امیدوارم دوباره اجراش کنیم و بفهمم
خیلی خب، دیگه می‌تونم استراحت کنم
نمایش کامل شده و جواب می‌ده
قابل درکه قابل فهمه
به اندازه‌ی کافی رازآمیز هست که همین رو دوست دارم
برای همین فقط یه سریال طنز موقعیت نیست
این یه عنصر مهمه
گفتم درباره‌ی دو تا زوج می‌نویسم
چجوری نذارم اثرم مثل یه سریال طنز موقعیت تلویزیونی بشه؟
چون سریال‌های طنز موقعیت خیلی خنده‌دارن خیلی سطح بالان
همه‌چیز رو پوشش می‌دن
این یکی از چالش‌های من موقع نوشتن بود
که به نوشته زندگی دیگه‌ای بدم که نشه
توی تلویزیون اجرا کرد
چیزی که نشه
تو تلویزیون دیدش
باید تو سالن تئاتر بشینین تا درکش کنین