ساخت اجرا
از هر چی دارین استفاده کنین
یه کتاب خیلی رو من تأثیر گذاشته
اسمش «هنر اجرا برای شعبده‌بازها» بود
وقتی خوندمش حدود پونزده ساله بودم
نویسنده‌ش یه شعبده‌باز حرفه‌ای بود که توی زندگینامه‌ش نوشته
از سر انزجار شعبده رو کنار گذاشته
ولی تو همون کتاب یک نمایش رو به عناصر تشکیل‌دهنده‌ش تجزیه می‌کنه
عناصری که می‌تونین استفاده کنین
عنصر کلامی رو دارین
عنصر بصری رو دارین
و تو کتاب نگاهی به اوپرا می‌ندازه
و می‌گه اوپرا از لباس خاص استفاده می‌کنه
از نور استفاده می‌کنه
از وسایل صحنه استفاده می‌کنه
از موسیقی استفاده می‌کنه
چرا شما از همه‌ش استفاده نکنین؟
از هر چیزی که می‌تونین استفاده کنین
بعضی وقتا عملی نیست
ولی منظور اینه که از همه‌ی بخش‌های شخصیت‌تون
که می‌تونین استفاده کنین
اگه می‌خواین بایستین و جوک تعریف کنین این هم یه سبکه
ولی اینجوری از هر چی دارین استفاده نمی‌کنین
شاید جوک‌هاتون اینقدر قوی ان که بهترین سبک بیان براشون همینه
ممکنه اینجوری باشه
ولی یادتونه باشه زبان بدن هم دارین و زبان بدن
لازم نیست حتما اینجوری باشه
ولی حتی وقتی هیچ کاری نمی‌کنین
دارین از زبان بدن‌تون استفاده می‌کنین
پس فقط فکر کنین چجوری می‌تونین از این به نفع خودتون
یا به نفع جنبه‌ی هنری کار استفاده کنین
وقتی شروع کردم به بررسی جدی استندآپ‌هام
فهمیدم می‌تونم کلماتم رو به تصویر بکشم
حالا این کار واقعا رو کاری که من می‌کردم جواب می‌داد
چون من خیلی از زبان بدنم استفاده می‌کردم
پس حرف که می‌زدم اینجوری می‌کردم
واقعا می‌تونستم یک کلمه رو با دستام بیان کنم
و همون طوری که تو کتابم هم نوشتم
فهمیدم همیشه جوکی که می‌گم خنده نمی‌گیره
کلیت کارم بود. همه‌ی کارهایی که می‌کردم یه جا
جواب می‌داد
و همه‌ی این‌ها در کنار همدیگه
دقیق می‌شه به طوری که هیچ‌چیز بی‌جواب نمی‌مونه
هیچ‌چیز حل‌نشده باقی نمی‌مونه
دقت حرکت میاره
الان کوتاه و مختصر حرف زدن رو خیلی دوست دارم
واقعا دوست دارم موضوعم به دل بشینه
که اجرام تمیز و واضح باشه
وقتی می‌گم تمیز، منظورم جوک غیربی‌ادبی و غیرکثیف نیست
منظورم مرتب بودنه جمله‌های مرتب، همه‌چیز مرتب
من دقت رو دوست دارم
نقل‌قولی هست که وقتی
دانشجو بودم از «ای ای کامینگز» خوندم
درباره‌ی شاعربودن صحبت می‌کرد
می‌گفت مردم از من می‌پرسند چرا شاعرم
و می‌گویم مانند کمدینِ وودویل (گونه‌ای از نمایش کمدی)
از این دقتی که حرکت می‌آفریند لذت می‌برم
بهش نگاه کردم دوباره خوندمش و فکر کردم
یعنی چی؟
منظورش از دقتی که حرکت می‌آفریند چیه؟
و ۲۵ سال بعد کم‌کم متوجه منظورش شدم
که هر چی دقیق‌تر باشین هر چی فضا و لحظات بی‌اتفاق کمتری
وجود داشته باشه دقت به طرز غیرقابل وصفی شما رو جلو می‌بره
به لحظه‌ی بعد می‌بردتون و نهایتا از این لحظه
به لحظه‌ی بعد و به لحظه‌ی بعد می‌رین و برای تماشاچی
تحرک خلق می‌کنین
چیزی که باعث دقت شما می‌شه تجربه‌ی اجراست
یهو دیگه فکر نمی‌کنین که بعدش چی کار می‌کردم؟
که اگه بخشی از نمایش‌تون باشه می‌شه این کار رو هم کرد و ایرادی نداره
پس اون حالت رو همیشه کنار می‌ذاریم
پس می‌خوام بدونین که این حالت رو کنار می‌ذاریم
همیشه استثنا به حساب میان
ولی اساسش تجربه است یک جمله رو می‌گین
و حالا اون جمله رو صد بار گفتین
و خیلی نامحسوس به دقت می‌رسین
هر صامت و مصوتی سر جای خودش قرار می‌گیره
و حواستون به تماشاچی هست
صدایی رو از بین‌شون می‌شنوین که ممکنه حواسشون رو پرت کنه
یک نانوثانیه صبر می‌کنین تا
وقتی هجای بعدی رو ادا می‌کنین تماشاچی صداتون رو بشنوه
این فقط گردآوری اطلاعاته
و نگاه کردن به کارتون نه به این صورت که از یک جوک
به جوک بعدی و بعدی می‌رین، بلکه به صورت یک کار کامل بهش نگاه می‌کنین
از هر لحظه استفاده کنین
موقع اجرا همه‌چیز مهمه
همه‌چیز
اینجوری نیست که بگین این یه جوک این هم یه جوک دیگه
بین اون جوک‌ها هم مهمه
باید ببینین هنوز توجه تماشاچی رو جلب کردین
بین این دو جوک یا دو نقطه‌ی خنده؟
دوست ندارم از کلمه‌ی جوک استفاده کنم
چون اشاره‌ی ضمنی داره به جمله‌ی اصلی منظورم فقط خنده‌دار بودنه
کاری کنین که برای شنیدن حرفاتون به جلو خم شن، نه اینکه به عقب تکیه بدن
حداقل به صورت استعاری
ولی در مورد اهمیت هر لحظه
وقتی برای اولین بار پاتون رو روی صحنه می‌ذارین، مهمه
دارن نگاه‌تون می‌کنن
چه بدونن چه ندونن، دارن حرکت‌تون رو آنالیز می‌کنن
و تو اون لحظه دارین صحبت می‌کنین
حتی با اینکه صحبت نمی‌کنین
پس بهش فکر کنین حواستون جمع باشه
تمام مدت حواستون جمع باشه
بعضی وقتا موقع اجرا
جای چند تا تکه رو با هم عوض می‌کردم
و مجبور می‌شدم از رو برگه نگاه کنم تا بفهمم حرکت بعدی چی بود
و تو همون لحظه می‌دونم که توجه تماشاچی رو از دست دادم
برای همین فکر کردم شاید بهتر باشه به روشی کمدی این کار رو بکنم
برگه رو برمی‌داشتم
که مثلا بعدش چیه؟
وای خدا، چقدر بدم میاد اینجوری می‌شه
یعنی یه چیزی برای اینکه این حرکت رو زنده نگه داره
به جای اینکه لحظه‌ای باشه که شما اینجوری کنین و بگین آها آره
من حتی می‌گم وقتی رو صحنه‌این و همون طور که گفتم
وقتی نگاهی به برگه‌ی ترتیب حرکات‌تون می‌کنین یا یه جرعه آب می‌خورین
متوقف شدین
جنبش لحظه‌ای رو متوقف کردین
برای همین من آب خوردن رو هم تبدیل به یه تکه‌ی طنز کرده بودم
یک جرعه‌ی بزرگ آب می‌خوردم
بعد تفش می‌کردم رو زمین و ادامه می‌دادم
بنابراین یک الزام
که نیاز من به نوشیدن آب بود
تبدیل به یه تکه‌ی طنز شد
خیلی خب
بیاین دیگه وقت تلف نکنیم
یادتون باشه که وقتی یه کمدین می‌ره رو صحنه
از همون اول داره داستان تعریف می‌کنه
و منظورم از داستان، قصه نیست
دارین داستان خودتون رو تعریف می‌کنین
دارین داستانی درباره‌ی موضوع شوخی‌تون تعریف می‌کنین
و می‌خواین تماشاچی رو درگیر نگه دارین
از یه تکه به تکه‌ی بعدی و بعدی نرین
یه روشی پیدا کنین که کل اجرا یه کار یکپارچه به نظر برسه
حتی اگه این طور نباشه
اجرای من اصلا یکپارچه نبود ولی باز می‌تونستم یه جوری به هم وصلش کنم
یا خودم رو حواس‌پرت نشون می‌دادم یا
یا انگار داشتم به تکه‌های بینابینی فکر می‌کردم که
بتونن من رو به تکه‌ی بعدی برسونن
فقط یادتون باشه که ۴۵ دقیقه وقت دارین
ده دقیقه وقت دارین
پوزنده دقیقه وقت دارین
و قراره یه داستان درباره‌ی خودتون تعریف کنین
با اشاره به قبل یکپارچگی ایجاد کنین
یکی از چیزایی که کمک می‌کنه اجراتون حس
یکپارچگی داشته باشه این مسئله‌ی ساده است
که من بهش می‌گم جاساز کردن
این خیلی مشابه شوخی‌های تکراری تو سریال‌هاست
ولی جاسازی کردن چیزیه که
اوایل اجراتون انجام می‌دین و بعد
چند جا دوباره بهش اشاره می‌کنین
می‌تونه یه جوک ساده باشه
مثلا «دان ریکلز» دائم برمی‌گشت سراغ
یک فرد ثابت از تماشاچی‌ها
یا شاید فقط یه مفهوم باشه
شاید اول اجراتون فلسفه‌ای رو بیان کنین
یه جمله‌ی کوتاه یا همچین چیزی بعد آخر اجرا
برگردین سراغ همون
یا می‌تونه یه جوکی باشه که مدام تکرار می‌کنین
می‌تونه فلسفه‌ای باشه که مدام تکرار می‌کنین
ولی کمک می‌کنه اجراتون یکپارچه بشه
این حس رو می‌ده که از قبل درباره‌ی این اجرا فکر شده
چه خیلی اغراق‌آمیز باشه چه ریز و نامحسوس
می‌تونه یک جمله یا دو جمله یا یک فکر یا یک جوک باشه
که کم‌کم باعث می‌شه تمام اجرا یکدست بشه
همون طور که گفتم می‌تونه یک فلسفه باشه
یا فقط یک جوک باشه
یا فقط یک حرکت باشه
به اجراتون معنا ببخشین
دهه‌ی ۸۰، اون زمانی که فیلم می‌ساختم یه بار
یه فیلم کمدی ساخته بودم و برای نمایش عمومی رفته بودم
و خیلی فروش خوبی نداشت
و یه فیلم کمدی دیگه هم بود که فروش خیلی خیلی خوبی داشت
یادم نیست چه فیلمی بود
برای همین رفتم فیلمم رو ببینم
با خودم فکر کردم مردم که دارن می‌خندن
مثلا ۳۰ بار مردم خندیدن
و بعد رفتم فیلم رقیب رو دیدم
و شمردم چند بار مردم خندیدن دو بار بود
فکر کردم پس چرا اون فیلم بیشتر از فیلم من فروش داشته؟
و بعد فهمیدم که مردم می‌خوان اون فیلم رو ببینن
درباره‌ی چیزی بوده که مردم می‌خواستن ببینن
بنابراین اگه بتونین اجراتون رو، اثر هنری‌تون رو درباره‌ی چیزی کنین
بهش فکر کنین چند بار شده برین
فیلمی رو ببینین و فکر کنین درباره‌ی چی بود؟
بخواین بدونین درباره‌ی چی بود؟
و وقتی کمدین بتونه کاری کنه که اجراش درباره‌ی چیزی باشه
مثلا «ایمی شومر»
چون تازه دارم کتابش رو می‌خونم اسمش اومد به ذهنم
اجرای اون درباره‌ی چیزیه
به سختی می‌شه گفت دقیقا درباره‌ی چیه، ولی درباره‌ی آزادیه
درباره‌ی اینه که نذاریم ازمون سوءاستفاده بشه
نکات اخلاقی زیادی تو اجراهاش وجود داره
بعلاوه کمدی سرراست که چیزیه که همیشه می‌خواین
همیشه می‌خواین کمدی سرراست داشته باشین
نباید سخنرانی کنین
بیش از حد پیام‌تون رو تکرار نکنین
اگه فکر می‌کنین می‌خواین کمدینی باشین که
فرهنگ عامه رو مورد انتقاد قرار می‌دین این هم یک موضعه
یه فلسفه است و می‌تونین پرورشش بدین
حالا شاید وقتی دارین به این موضوع فکر می‌کنین، بگین پس هر چیزی که می‌گم
باید در انتقاد از فرهنگ عامه باشه
لازم نیست اینجوری باشه
می‌تونین فقط دو بار در کل اجراتون بگین
و نتیجه‌ش این می‌شه که می‌گن شما
یا اون مرد یا اون زن منتقد فرهنگ عامه است
یه بار داشتم به دوستی توی نوشتن فیلمنامه کمک می‌کردم و متوجه چیزی شدم
چند تا پیشنهاد کوچیک بهش می‌کردم بهم گفت
من یه جورایی دیالوگ‌نویسم
برای همین دوست دارم این جمله‌های شیک رو بنویسم
تا کارکترام بگن
گفتم راستش فقط کافیه دو بار این کار رو بکنی تا مردم بگن
وای، اون دو تا جمله خیلی قشنگ بود
نمی‌خوای بگن وای چقدر اون پنجاه تا جمله قشنگ بود
در واقع اگه فقط دو تا جمله‌ی قشنگ داشته باشی تو ذهن می‌مونه
مثلا فرض کنین که می‌خواین کمدین سیاسی‌ای باشین
هر خط، هر ده خط، یا تو نتیجه‌گیری؟
به تدریج از موضوعات جدید استفاده کنین
وقتی نوجوون بودم و اجراهای کوچیک شعبده‌بازی خودم رو داشتم
و آدم اولین اجراهای خودش رو در سطح تجربه‌ی خودش انجام می‌ده
سعی می‌کردم خیلی منظم باشم
و لیست کارهایی که می‌خواستم انجام بدم رو نوشته بودم
بعدش برمی‌گشتم سراغش و
می‌گفتم این خوب جواب داد، این خیلی خوب نبود، چیزایی مثل این
ولی دیگه از این کار دست برداشتم
وقتی واقعا اجراتون رو شروع می‌کنین
وقتی خودتون رو وقف اجرا می‌کنین
و زیاد اجرا می‌کنین تو ذهن‌تون می‌مونه
یادداشت هم برمی‌داشتم
از صحنه که پایین می‌اومدم
تو لیست طرح‌هام، هر چیزی رو دو یا سه بار امتحان می‌کردم
اگه جواب نمی‌داد، می‌ذاشتمش کنار
ولی یه راه مخفی برای انجام این کار داشتم
اینقدر نگران این بودم که چیزی جواب نده
که اگه ایده‌ی جدیدی برای معرفی داشتم
فقط کوچک‌ترین بخش اون روتین، تکه‌ی طنز
جوک یا هر چیزی رو برمی‌داشتم و یواشکی یه جایی جا می‌دادم
و اگه جواب نمی‌داد با بیشترین سرعت ممکن می‌کشیدمش بیرون
و بعد اگه جواب می‌داد، می‌دونستم که می‌تونم گسترش‌ش بدم
با بهترین کارتون پیش برین
قطع کردن بهترین حسیه که یه کمدین می‌تونه داشته باشه
وقتی دارین کار می‌کنین و می‌گین
این تیکه جواب نمی‌ده یا این فیلم یا این نمایشنامه
و شب بعد حذف شده
حس آرامش خیالش که اون رو حذف کردین خیلی خوبه
تا حالا احتمالا شده اندازه‌ی ده هزار ساعت موضوع رو حذف کرده باشم
تا به چهار ساعت برسم
و یادمه که وقتی تازه داشتم به صورت حرفه‌ای کارم رو شروع می‌کردم
بالاخره به جایی رسیدم که باید هر شب دو تا اجرا داشته باشم
و می‌تونستم دو تا اجرای دو ساعته‌ی متفاوت داشته باشم
الان که فکر می‌کنم با خودم می‌گم تو دو ساعت اجرا می‌خوام چه کار کنم؟
مسخره است
هیچ کس نمی‌تونه اصلا دو ساعت بخنده
ولی من می‌تونستم
و بعد وقتی کم‌کم به موفقیت رسیدم
دیگه مجبور نبودم هر شب دو تا اجرا داشته باشم
برای همین می‌تونستم چکیده‌ی اون چهار ساعت رو بگیرم و به یک ساعت برسم
این بهترین اتفاقی بود که تا حالا برای من افتاده
این حس رو داره که می‌گین آخیش دیگه مجبور نیستم تکه‌های ضعیف رو بفروشم
می‌تونم بهترین کارم رو ارائه بدم
و اون موقع بود که تازه اجرا سر جای خودش قرار گرفت
وقتی که می‌تونستم شبی یک اجرا داشته باشم
ولی اگه تازه دارین شروع می‌کنین با بهترین کارتون پیش برین
همیشه با بهترین کارتون پیش برین
یه شب قرار بود تو برنامه‌ی لترمن
موزیک اجرا کنیم
نوازنده‌ی فوق‌العاده‌ی به اسم «ارل اسکراگز» اونجا بود
قرار بود با هم بانجو اجرا کنیم
پنج نفر نوازده‌ی بانجو بودیم که قرار بود یه آهنگ بزنیم
و همه‌مون داشتیم فکر می‌کردیم که
می‌دونیم نمی‌خواد آهنگ «فاگی مانتین بریک‌داون» رو بزنه
این معروف‌ترین آهنگ‌شه
حتما تا حالا صدها هزار بار اجراش کرده
برای همین فکر کردیم شاید «لونسام رود بلوز» یا یه چیز دیگه‌ای رو بزنیم
برای همین رفتیم پیش «ارل» و گفتیم
داشتیم فکر می‌کردیم چطوره «لونسام رود بلوز» رو بزنیم؟
نظرت چیه؟
گفت همیشه نظرم اینه که باید با بهترین کارتون پیش برین
می‌دونین، می‌خوام وقتی از اینجا می‌رین بگین
یارو چقدر بامزه بود
آره، ولی از طرفی خیلی خیلی باهوش هم بود
برای همین من از اون مدلای روشن‌فکرم
با من تکرار کنین
برای همین من از اون مدلای روشن‌فکرم
ببینین، مطالعه‌ی فلسفه خیلی مهمه
به نظر چیز بی‌معنی‌ای میاد ولی
آدم سوالات مهم زندگی رو می‌فهمه
سوالات اخلاقی مهم رو
اگه تو ایستگاه شلوغ آتش‌نشانی داد بزنیم «فیلم» کار بدیه؟
(جمله‌ی اصلی این است که «نباید در سینمایی شلوغ فریاد زد آتش»
سؤالات مهم مذهبی مثلا
does the pope shit in the woods?
همیشه به این جوک فکر می‌کنم می‌گم بالاخره یه شب آسمون
باز می‌شه و صدایی می‌گه خیلی خب دیگه، بسه تو هم، پاشو بیا
من که به این چیزا اعتقاد ندارم
شرمنده، ولی ندارم
اگه خدایی هست، نشونه‌ای به من بده
لطفا،‌هر نشونه‌ای که باشه خوبه
هار هار هار هار هار هار
دیدین، گفتم هیچ...