جوک و تکه‌های طنز
خودتون رو موضوع جوک‌هاتون کنین
یادمه وقتی تازه شروع کرده بودم
با خودم فکر کردم جوکای معمولی اینجوری شروع می‌شه که
یارو می‌ره تو یه بار
این کاریه که مثلا تو وگاس یا جایی مثل این انجام می‌دن
دیدم چند نفر اومدن اینجا فلان و بهمان
فلان فلان
با خودم فکر کردم برعکسش کنم
جوکام فقط باید درباره‌ی خودم باشه
می‌رم می‌گم اون روز خودم رفتم تو یه بار
و همین تغییر کوچیک کم‌کم کاراکتری برای من ساخت
چون شوخی‌هام همیشه درباره‌ی خودم بود
من کالبدی برای مخابره‌ی جوک درباره‌ی آدم‌های دیگه نبودم
تبدیل به کاراکتری شدم که زندگی و شخصیت داشت
انتظاری به وجود بیارین بعد اون رو بپیچونین
هنوز یکی از اولین جوک‌هایی که
برای اجرای «عصر مدرن» خودم در دهه‌های شصت و هفتاد نوشتم یادم میاد
گربه‌م داشت از جلوم رد می‌شد
و جوکش اینجوری بود که
نهایتا این شکلی شد:
این یکی داستانش جالبه
اون روز گربه‌م رو حموم کردم
همیشه به‌م می‌گفتن نباید گربه‌تون رو حموم کنین
ولی گربه‌ی من از بیرون اومده بود و خیلی کثیف بود
برای همین تصمیم گرفتم حمومش کنم
خیلی عالی بود
اگه گربه دارین، نگرانش نباشین
عاشق حموم کردن ان
همونجا نشست
کلی کیف کرد
به من هم خوش گذشت
فقط موهاش می‌چسبید به زبونم ولی بجز اون
خیلی عالی بود
«میچ هدبرگ» جمله‌ای داشت که همیشه من رو به خنده می‌ندازه
می‌گفت قبلا مواد مصرف می‌کردم
هنوز هم مصرف می‌کنم ولی قبلا هم مصرف می‌کردم
یه پیچش جالبی داشته
هر دو این جوک‌ها وابسته به استفاده‌ی نادرستی از زبان ان
یا به این فرض که ما از قبل می‌دونیم چی می‌خوای بگی
وقتی می‌گفت قبلا مواد مصرف می‌کردم
دقیقا می‌دونیم منظورش چیه
قبلا مصرف می‌کرد و دیگه نمی‌کنه
معنیش همینه
و وقتی جمله‌ش رو اینجوری کامل می‌کنه که «خب، هنوز هم مصرف می‌کنم»
می‌فهمین که حواستون نبوده این جمله می‌تونه
معنیش این نباشه که دیگه کارش رو کنار گذاشته
و اون جمله، که البته جوک جالبی نیست
نمی‌خوام بگم جوکی که درباره‌ی حموم‌کردن
گربه‌م بوده خوبه
تصویری که به ذهن خطور می‌کنه اینه که گربه توی سینکه
با صابون و آب
و این تصویر کاملا می‌شکنه
وقتی تصویر من که گربه‌م رو لیس می‌زنم وارد می‌شه
من به زبان علاقه‌مندم
یه جورایی خصوصیت منه
آخه کمدین حرفه‌ای بودن همینه دیگه
باید دانش خوبی از زبان داشته باشین
و خب، بیاین روراست باشیم
کلمات مثل موم تو دست بعضی آدماست
برای بقیه...
آهان، گمونم مثل موم نیست
یه بار می‌خواستم بشینم و
یه آهنگی بزنم
با خودم گفتم واقعا تا حالا آهنگ اعتراضی ننوشتم
ولی کار افرادی مثل «جوآن بائز» یا «باب دیلن» رو تحسین می‌کنم
برای همین وقتی این آهنگ به ذهنم رسید
گفتم این حتما از ته دلم برخاسته
اسمش هست «بیاید دستمزد قانون کار را بپردازیم
درست آنجا که زنان کار می‌کنند»
نمی‌خوام بگم این خنده‌دارترین جوک دنیاست
ولی این پیچش کوچیک و ظریف
این چیز غیرمنتظره
می‌تونه فقط تو قیافه‌تون باشه
می‌تونه واکنش چهره‌تون باشه
به حرفی که زدین
تنوع جوک‌ها باید
به اندازه‌ی تنوع مجری‌ها یا اتم‌ها باشه
جوک‌ها مثل نت‌های موسیقی می‌مونن
کمی طنز طعنه‌آمیز اضافه کنین
فکر می‌کنم مطالعه‌ی مغالطه
برای کمدین‌ها خیلی جالبه چون
درباره‌ی نتیجه‌گیری اشتباهه
کاری که من همیشه با عناصر کمدی تو اجراهام انجام می‌دم
طنز طعنه‌آمیز دقیقا همینه
گرفتن نتیجه‌ی غلطه و گفتن چیزی که دقیقا مخالف حقیقته
می‌تونه به سادگی گفتن «چقدر این کلاب شبانه زیباست» باشه
مردم واقعا به طنز طعنه‌آمیز واکنش نشون می‌دن
به نظرم از نظر اجتماعی راهی برای بیان نظراته
راه خیلی ظریفی برای بیان نظراته
مثلا «وای خداجون چه مرد خوشتیپی»
هضمش هم راحت‌تره
و در ضمن، صرف گفتنش هم فضیلت به شمار میاد
اگه بتونین جوکی تعریف کنین که به خودی خود خنده‌دار باشه
ولی شاید در سطح دیگه‌ای هم معنی داشته باشه
مثلا من همیشه احساس می‌کردم رو صحنه خل و چل به نظر میام
ولی خل و چل بودنم طنز طعنه‌آمیزه چون سطح دیگه‌ای هم توش وجود داره
مثلا می‌شه گفت دیوونگی نیست که خل و چل باشیم؟
یا خنده‌دار نیست که خنده‌دار باشیم؟
و به نظر من این سطح کوچیک دیگه واقعا به اجرا کمک می‌کنه
فکرتون رو از جمله‌ی اصلی فراتر ببرین
در دهه‌ی هفتاد
زمانی که، چون کلمه‌ای بهتری وجود نداره
می‌تونیم بگیم دوران رادیکالی بود
بیشتر کمدین‌ها جوک تعریف می‌کردن
و ساختار جوک اینجوری بود که اینجا مقدمه‌چینه و اینجا
جمله‌ی اصلیه
و بعد اگه تماشاچی فکر کنه جمله‌ی اصلی خنده‌داره
بسته به اینکه فکر کنه چقدر خنده‌داره می‌خنده
یا حتی اگه جمله‌ی اصلی خنده‌دار نباشه
باز هم یه ذره می‌خندن
به خاطر زمان‌بندی و نوعی ریتم
با خودم فکر کردم بعضی وقتا این خنده‌ها واقعیه
ولی پس اون مدل خنده چی
که با دوستام می‌خندم وقتایی که اینقدر از ته دل می‌خندیم
که نمی‌دونیم به چی داریم می‌خندیم
گفتم خنده‌ی واقعی اونه
گفتم اگه بتونم اجرایی داشته باشم
که کل جمله‌های اصلی رو از توش حذف کرده باشم چی می‌شه؟
این چیزی که دارم توصیف می‌کنم با کاری که کردم یه کم فرق داره
اینجوری انگار مقدمه‌چینی کردم
ولی جمله‌ی اصلی رو نگفتم
ولی تمام نظریات رایج طنز اون زمان
می‌گفت جوک تنش به وجود میاره
و بعد جمله‌ی اصلی تنش رو تخلیه می‌کنه
برای همین فکر کردم چی می‌شه اگه تنش رو به وجود بیارم ولی هیچ وقت تخلیه‌ش نکنم؟
اینجوری تماشاچی مجبور می‌شه بالاخره
خودش تنش‌ش رو تخلیه کنه
خودش یه چیز خنده‌دار پیدا می‌کنه
نه اینکه من بهش بگم چی خنده‌داره
ولی باید پیداش کنه وگرنه
از تنش پر می‌شه
برای همین شروع کردم به اجرای تکه‌های طنز بی‌معنی
یکیش اینجوری بود که می‌گفتم...
این یکی رو همون اوایل دوران کاریم انجام می‌دادم، دیگه حتی به نظر خودم بامزه هم نیست
اینجوری می‌گفتم: «حالا یه تکه‌ی کمدی فوق‌العاده اجرا می‌کنم
«اجرای بینی روی میکروفن»
بعد خم می‌شدم و دماغم رو
یک دقیقه روی میکروفن می‌ذاشتم و بعد متشکرم متشکرم
متشکرم متشکرم
بعد تعظیم اغراق‌آمیزی می‌کردم انگار
بهترین تکه‌ی طنز تاریخ رو اجرا کردم
تکه‌های طنزی داشتم که یه جورایی آبسورد و بی‌معنی بود
و از همون تکه‌ها شخصیتی روی صحنه شکل گرفت
کم‌کم فهمیدم باید جوری به نظر برسم
که انگار خودم فکر می‌کنم کارم خیلی خنده‌داره
و هیچوقت اعتراف نکنم که خنده‌دار نیست
یا خنده نگرفتم
یه جوری ادامه بدم که انگار من کارم درسته
شمایین که هنوز نمی‌فهمین
تکه‌ی طنزی رو از یک ایده پرورش بدین
وقتی یازده، دوازده، سیزده ساله بودم و تازه کارم رو شروع کرده بودم تجربه‌ی خوبی داشتم
تو دیزنی‌لند فروشنده‌ی کتاب‌های راهنمای چند شغل بودم
ولی اونجا فرصت داشتم یک کمدین رو ببینم
اسمش «والی بوگ» بود و توی فرانتیرلند
تو نمایش‌خانه‌ی نعل طلایی کار می‌کرد
روزی چهار یا پنج تا اجرا داشت
و مجانی بود و می‌تونستم برم تو تماشا کنم
اون اولین کمدینی بود که به صورت زنده اجراش رو دیدم
و در واقع یکی از بهترین تکه‌های اجرام رو از اجرای اون ایده گرفتم
اون حیوون بادکنکی درست می‌کرد
برای همین وقتی شروع کردم به فکر کردن به اجرای خودم
فکر کردم می‌تونم تقلید طنزآمیزی از حیوون‌های بادکنکی داشته باشم
این می‌تونه درس خوبی برای پرورش ایده‌ی تکه‌های طنز باشه
گفتم ایده‌ی حیوون‌های بادکنکی رو دارم
ولی عوضش حیوون‌های بادکنکی افتضاحی درست می‌کنم
اجرام همین می‌شه
حیوونای بادکنکی افتضاح درست می‌کنم
خب، حالا اومدیم بادکنکای افتضاح درست کردیم. جوکش کجاشه؟
فکر کردم اولی رو که درست کردم، یه چیزی دارم که
شبیه هیچی نیست
اون موقع می‌گم: «هاپو کوچولو»
اینجوری یه مدل خنده می‌گیرین
بعد یکی دیگه درست می‌کنم که شبیه
باکتری مارپیچی چیزی باشه بعد می‌گم «بیماری مقاربتی»
اینجوری جوک اضافه می‌کردم
می‌گفتم... یادم نمیاد چجوری به اینجا می‌رسیدم
ولی می‌گفتم: «اینجوری رو لبتون ظاهر می‌شه»
و بادکنک رو اینجا نگه می‌داشتم که این شکلی می‌شد
و همین طور ادامه می‌دین تا به یک اجرای روتین برسین
بعد جوکای دیگه اضافه می‌کنین
مثلا سعی می‌کردم بادکنک رو باد کنم
این یکی رو جای دیگه‌ای هم ندیده بودم
And the balloon would go out.
بعد بدون اینکه لبام رو از روی بادکنک بردارم اینجوری می‌کردم
همین کار رو دو یا سه بار انجام می‌دادم
بعد می‌گفتم ای بابا بادکنک رو باد نمی‌کنم که
و بعد کم‌کم، در طی سال‌ها
این تکه‌ی کوچیک رشد پیدا کرد
و تبدیل به یکی از بخشای اصلی اجرام شد
ولی همه‌ش از حیوونای بادکنکی بد شروع شد
الان به‌تون می‌گم چه کار می‌کنم
با همین شرایط موجود می‌سازم
با بادکنک حیوون می‌سازم ولی بادکنکا رو باد نمی‌کنم
زرافه
کلیسای سیتین
خب، ببینیم چی می‌شه
چه حس خوبی دارم
دیدین؟ همیشه بادکنکا رو با کلمه پر می‌کنم
اینجوری اگه بادشون خالی بشه می‌گن «خدا لعنتت کنه»
کشتی هوایی هیندنبورگ (که در تصادفی آتش گرفت و از بین رفت)
خب حالا وقت حیوون بادکنکی باحاله
ببینیم چی می‌شه
هاپو کوچولو
بیماری مقاربتی
اگه دیدین از اینا رو توالت نشسته
شما نشینین چون می‌پرن روی شما
بعد می‌رسن اینجا ای وای نه
جوک‌های قدیمی را در زمینه‌های جدید استفاده کنید
بعضی وقتا از جوک‌هایی استفاده کردم که
بیست یا سی سال پیش خنده‌دار نبودن
و چون ازشون خوشم می‌اومده یادم می‌مونده
و یهو راهی پیدا می‌کردم
می‌فهمیدم این به درد استندآپ نمی‌خوره
اینجا باید تو یه نمایش اجرا بشه
یه دیالوگه و باید از دهن کاراکتر بیاد بیرون
خودش به تنهایی جوک نیست
دیالوگ کاراکتره
و یادمه جوکش چی بود
تو بخشی از اجرای استندآپم گذاشتمش
گفتم: «از پاپ خوشم میاد ولی به نظرم رفتارش اسقف‌مآبانه است»
به نظرم این شوخی با کلمه‌ی «اسقف‌مآبانه» است
چون در واقع فقط پاپه که می‌تونه کسی رو به مقام اسقفی برسونه
برای همین همیشه به نظرم خنده‌دار بود
معمولی بود
هر چند وقت یه بار امتحانش می‌کردم و باز هم معمولی بود
ولی تونستم در کنار شوخی دیگه‌ای تو نمایش اجراش کنم
و این دفعه خوب بود
بعد از سی سال بالاخره بعضیا گفتن اون جوک مربوط به پاپ رو دوست داشتیم
تا اون موقع واقعا کسی نگفته بود جوک مربوط به پاپ رو دوست داشتم
جوک خیلی خوبی نیست
ازش دفاع نمی‌کنم
فقط می‌گم غافلگیر می‌شین
وقتی به سن من برسین و بفهمین چقدر آدم چیزی رو حفظ می‌کنه
چقدر چیزی این پایین می‌مونه و وقتی میاد بالا می‌گین
آهان، این رو یادم میاد
همین طور کش بدین و کش بدین و کش بدین و... کش بدین
چیزی که همون اوایل فهمیدم اینه که
می‌تونین یه چیزی رو همین طور کش بدین
تا بالاخره خنده‌دار بشه
به جای یه بار ده بار انجامش بدین
مشخصه که تو این مسئله خیلی باید مراقب باشین
می‌تونه کار کمدین‌های خوب رو بسازه
مثلا «دیوید لترمن» می‌تونه این کار رو بکنه
می‌تونه یه ایده رو تا دم مرگ کش بده و بازم خنده‌دار باشه
می‌دونم فقط چهار هفته و سه روزه که همدیگه رو می‌شناسیم
ولی برای من انگار نه هفته و پنج روز گذشته
روز اول انگار یک هفته بود
و روز دوم انگار پنج روز بود
و روز سوم باز انگار یک هفته بود
و روز چهارم انگار هشت روز بود
ولی روز پنجم رفتی دیدن مادرت
برای همین انگار فقط یک روز بود
ولی بعد برگشتی
و بعد، شب روز ششم
وقتی همدیگه رو دیدیم، کم‌کم داشت انگار دو روز می‌بود
برای همین شبش انگار دو روز بود که داشت لبریز می‌شد
و می‌ریخت تو روز بعد
برای همین انگار چهار روز بود
برای همین آخر روز ششم وقتی داشتیم وارد روز هفتم می‌شدیم
انگار در مجموع پنج روز بود
و روز ششم انگار یک هفته و نیم بود
یه جا نوشتم اگه خواستی فردا می‌تونم بهت نشون بدم